|
Dissertações |
|
|
1
|
-
Carlos Alexandre Borges de Lima
-
DANÇA E CORPONECTIVIDADE: INEXISTÊNCIAS NA FORMAÇÃO DA PESSOA PEDAGOGA
-
Orientador : LENIRA PERAL RENGEL
-
MEMBROS DA BANCA :
-
AMANDA DA SILVA PINTO
-
LENIRA PERAL RENGEL
-
MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
Data: 17/03/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta investigação ergue-se como uma travessia crítica que busca entretecer a Dança e a Pedagogia em um diálogo interdisciplinar. Delineiam-se como trilhas que desvendam a complexidade dessa relação de inexistências da Dança nas proposições curriculares do curso de Pedagogia, ao buscar ações interdisciplinares (Fazenda, 2012) que permitam a superação desse vazio epistemológico. Profissionais da Pedagogia realizam ações de danças na educação infantil. Todavia onde se localiza e como se dá a sua presença na formação da pessoa pedagoga, respeitando os devidos espaços profissionais? Essa questão desvela uma crise estrutural: a polivalência curricular. Ao substituir os especialistas das áreas por abordagens fragmentadas, esvazia o potencial formativo da Dança e silencia seu lugar na experiência educativa. A Pedagogia não tem Dança. A investigação intenta apontar e convocar para uma possível mudança curricular no âmbito de atuação desses cursos de Pedagogia. Intenciona, ainda, problematizar o lugar que cabe aos profissionais especialistas na área da Dança. Propõe conceitos e noções atuais sobre o corpo e seu processo formativo, como corponectividade (Rengel, 2007), noção que denega o dualismo corpo versus mente, nos conduzem a pensar em um corpo que não seja apenas um "suporte" da mente, mas a ação do processo de pensar, sentir e agir. Como cerne dessa interlocução, pulsa a intenção de superar os dualismos (Churchland, 2004) que têm historicamente fragmentado o corpo e a mente, resgatando o corpo como um campo de produção de conhecimento e uma dimensão inseparável da experiência. Sob a lente do pensamento crítico, a pesquisa supõe que o dualismo corpo versus mente permanece enraizado nas estruturas formativas do curso de Pedagogia. Estudos como o de Haraway (2023) e Stengers (2005) provocaram para tal reflexão e condução a lidar e seguir com o problema. A proposta é a de gerar parentescos e assumir o problema e/ou a questão como alicerce para a construção desse caminho de estudo. A organização deste trabalho se deu em um levantamento bibliográfico e com dados de pesquisa documental (Brasil, 2006; 2015). Foram feitos recortes, para efeito de análise, de dois documentos para contextualização do histórico formativo e constitutivo do curso de Licenciatura em Pedagogia – as Diretrizes Curriculares Nacionais para o curso de Graduação em Pedagogia na resolução CNE no 1, de 15 de maio de 2006 e resolução CNE no 2, de 1o de julho de 2015. Essa investigação buscou discutir a forma como a Dança tem sido tratada como “cereja do bolo” e não como um campo de conhecimento específico na educação. A formação em Pedagogia, aliada à pesquisa em Dança, fortalece e amplia a atuação da pessoa docente, proporcionando-lhe caminhos necessários para criar ambientes de aprendizagem mais integrados, criativos e inclusivos. Espera-se que esta dissertação fomente contínuas ações irrigadas pelo fluxo de ideias e pelo desafio de prosseguir as relações entre Dança e Pedagogia. Contribuindo para que o campo da Pedagogia possa entender a Dança como modo distinto do habitual.
-
Mostrar Abstract
-
This research is a critical journey that seeks to interweave Dance and Pedagogy in an interdisciplinary dialog. They are outlined as trails that unveil the complexity of this relationship of noexixtence of Dance in the curricular propositions of the Pedagogy course, by seeking interdisciplinary actions (Fazenda, 2012) that allow this epistemological void to be overcome. Pedagogy professionals perform dance activities in early childhood education. However, where is it located and how is it present in the training of the pedagogue, respecting the appropriate professional spaces? This question reveals a structural crisis: curricular polyvalence. By replacing subject specialists with fragmented approaches, it empties Dance of its formative potential and silences its place in the educational experience. Pedagogy has no Dance. The research aims to point out and call for a possible curricular change in the scope of these Pedagogy courses. It also intends to problematize the place of professional specialists in the field of dance. It proposes current concepts and notions about the body and its formative process, such as Bodyconevity (Rengel, 2007), a notion that denies the dualism of body versus mind, leading us to think about a body that is not just a “support” for the mind, but the action of the process of thinking, feeling and acting. At the heart of this interlocution is the intention to overcome the dualisms (Churchland, 2004) that have historically fragmented the body and mind, recovering the body as a field of knowledge production and an inseparable dimension of experience. Under the lens of critical thinking, the research assumes that the dualism of body versus mind remains rooted in the educational structures of the Pedagogy course. Studies such as Haraway's (2023) and Stenger's (2005) have provoked such reflection and led us to deal with the problem. The proposal is to generate kinships and take the problem and/or question as the foundation for building this path of study. This work was organized using a bibliographical survey and data from documentary research (Brasil, 2006; 2015). For the purposes of analysis, two documents were cut out to contextualize the educational and constitutive history of the Pedagogy degree course - the National Curriculum Guidelines for the Undergraduate Pedagogy course in CNE Resolution No. 1, in May 15, 2006 and CNE Resolution No. 2, of July 1, 2015. This investigation sought to discuss how dance has been treated as “icing on the cake” and not as a specific field of knowledge in education. Pedagogy training, combined with dance research, strengthens and broadens the role of the teacher, providing them with the necessary paths to create more integrated, creative and inclusive learning environments. It is hoped that this dissertation will foster continuous action irrigated by the flow of ideas and the challenge of continuing the relationship between Dance and Pedagogy. Contributing to the field of Pedagogy being able to understand Dance as a different way from the usual.
|
|
|
2
|
-
ANA PAULA DA SILVA BENÍTEZ
-
A CÂMERA EM MIM: Danças de mulheres que se autorretratam
-
Orientador : MIRELLA DE MEDEIROS MISI
-
MEMBROS DA BANCA :
-
DOROTEA SOUZA BASTOS
-
LUDMILA CECILINA MARTINEZ PIMENTEL
-
MIRELLA DE MEDEIROS MISI
-
Data: 25/03/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
A presente pesquisa propõe investigar mulheres que registram suas individualidades na relação entre dançarina e câmera no autorretrato feminino. A pergunta condutora é: como acontece a criação de imagens das mulheres que auto retratam suas individualidades na relação entre dançarina e câmera? A pesquisa se faz necessária pela importância de questionar a presença feminina em mais registros acadêmicos e destacar mulheres no cenário artístico. O desejo nessa pesquisa surge do interesse de unir minhas duas áreas de formação, o Cinema e a Dança, com estudo historiográfico, feminista, autobiográfico, guiado pela prática artística (Fernandes, 2014) e (Scialom; Fernandes, 2022) com trabalhos em fotoperformance e videodança. O capítulo que inicia o texto apresenta as primeiras imagens dançantes com as pinturas rupestres. (Marques, 2013). Em seguida revelo que os movimentos dançantes são construídos a partir de uma conexão entre o corpo e a memória (Vianna, 2021). Exponho as pioneiras artistas, como Catharina Van Hemessen (1548), primeira mulher que se autorretratou já enfrentando o meio machista das Artes juntamente com Sofonisba Anguissola (1555) e Anna Waser (1691); Frida Kahlo que imprimia suas memórias nos autorretratos; Tarsila do Amaral com o célebre, Abaporu (1928). Para discutir o apagamento e a exploração aos corpos femininos nas Artes, destaco Analívia Cordeiro com o videoarte, M3X3 (1973), primeira brasileira a unir a dança com o digital fazendo uso do computador; Mulheres do Cinema, da Dança e da Fotografia como, Alice Guy-Blaché, Adélia Sampaio, Maya Deren, Celina Portella, Danny Bittencourt e Francesca Woodman; bem como, as artistas pesquisadoras, Daniela Guimarães, Dorotea Bastos, Ludmila Pimentel, Mirella Misi, Adriana Bittencourt Machado e Ciane Fernandes. Serão discutidos conceitos como CorpoImagem (Pimentel; Bittencourt, 2019) e (Bastos; Pimentel, 2021); Fotocoreografia (Mundim, 2021); Autofotografia (Savioli, 2022) dentre outros. Por fim, revelo como finalizo minhas imagens a partir da edição coreográfica com efeitos de sobreposição e rastros de movimentos, e como se dá a relação entre dançarina e câmera para criar as imagens do autorretrato feminino.
-
Mostrar Abstract
-
This research aims to investigate women who record their individualities in the relationship between dancer and camera in the female self-portrait. The guiding question is: how do women who self-portrait their individualities create images in the relationship between dancer and camera? The research is necessary because of the importance of questioning the presence of women in more academic records and highlighting women in the artistic scene. The desire for this research arises from the interest in uniting my two areas of training, Cinema and Dance, with a historiographical, feminist and autobiographical study, guided by artistic practice (Fernandes, 2014) and (Scialom; Fernandes, 2022) with works in photoperformance and video dance. The chapter that begins the text presents the first dancing images with cave paintings. (Marques, 2013). I then reveal that dance movements are constructed from a connection between the body and memory (Vianna, 2021). I show the pioneering women artists, such as Catharina Van Hemessen (1548), the first woman to do a self-portrait, already facing the macho milieu of the arts, along with Sofonisba Anguissola (1555) and Anna Waser (1691); Frida Kahlo, who imprinted her memories on her self-portraits; Tarsila do Amaral with her famous Abaporu (1928). To discuss the erasure and exploitation of women's bodies in the arts, I highlight Analívia Cordeiro with her video art, M3X3 (1973), the first Brazilian woman to combine dance and digital art using a computer; women in cinema, dance and photography such as Alice Guy-Blaché, Adélia Sampaio, Maya Deren, Celina Portella, Danny Bittencourt and Francesca Woodman; as well as research artists Daniela Guimarães, Dorotea Bastos, Ludmila Pimentel, Mirella Misi, Adriana Bittencourt Machado and Ciane Fernandes. Concepts such as BodyImage (Pimentel; Bittencourt, 2019) and (Bastos; Pimentel, 2021); Photochoreography (Mundim, 2021); Self-Photography (Savioli, 2022), among others, will be discussed. Finally, I reveal how I finalize my images using choreographic editing with overlapping effects and movement trails, and how the relationship between dancer and camera takes place to create the images of the female self-portrait.
|
|
|
3
|
-
Victoria Dourado de Oliveira
-
AGIR, CRIAR, CUIDAR E RESISTIR: RASTROS FEMINISTAS DE DANÇAS CONTEMPORÂNEASNO CONTEXTO DA PANDEMIA DE COVID-19
-
Orientador : LUCIA HELENA ALFREDI DE MATOS
-
MEMBROS DA BANCA :
-
LUCIA HELENA ALFREDI DE MATOS
-
MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
ÉMYLE POMPEU DE BARROS DALTRO
-
Data: 27/03/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
A pesquisa, construída por meio de um percurso cartográfico (Kastrup, 2009; Deleuze, Guattari, 2011; Rolnik, 2016), busca compreender os modos de subjetivação e as abordagens feministas inscritas em três obras/performances de dança de artistas mulheres produzidas no contexto do isolamento social da pandemia de covid-19. As três obras, situadas no momento mais agudo do isolamento social, em 2020, integram programações artístico-culturais de plataformas digitais do contexto brasileiro. São elas: “Instituição_Intuição” de Ana Pi, “Selfishcâmera” de Estela Lapponi e “E depois?” de Silvia Moura. Trata-se de investigar o corpo que dança e suas realidades sensíveis, em suas criações estéticas, éticas e micropolíticas, a partir da experiência de habitar o espaço da casa, considerando o cenário de crises: sanitária, social, política, econômica, de modos de existir e de estar junto. As obras são analisadas a partir do entendimento de planos de composição (Deleuze e Guattari,2010; Lepecki, 2010), e articulada com distintas perspectivas feministas por meio dos estudos de Donna Haraway (1995, 2023), Margareth Rago (2013), Conceição Evaristo (2017, 2020), Audre Lorde (2019), Virgínia Woolf (2022, 2023), entre outras. Os encontros com as obras geraram a constituição de quatro planos de composição: agir, criar, cuidar e resistir. Ao mesmo tempo, traçam-se discussões relativas às danças contemporâneas através das perspectivas apresentadas por Eleonora Fabião (2008, 2013), Rosa Primo (2010), Lúcia Matos (2011, 2014, 2021), Thereza Rocha (2014, 2016) e André Lepecki (2020, 2021). Trata-se, com isso, de situar uma busca que consiste em apreender a dança como ação política (Matos, 2011) e como ação corporificada (Varela, 2003). Ao mesmo tempo, esta pesquisa visa constituir espaços de produção de diferenças, numa abertura às multiplicidades dos modos de criar e de existir no cenário do isolamento, a partir das singularidades de cada obra e dos rastros das experiências de cada artista inscritos nelas.
-
Mostrar Abstract
-
This research, developed through the cartographic method (Kastrup, 2009; Deleuze, Guattari, 2011; Rolnik, 2016), intends to reflect about ways of subjectivation and feminists approaches in three dancing artistics works produced by women, in 2020, in the context of the covid-19 pandemic. This three artistics creations were selected for integrate digital artistic-cultural events at that period. They are: “Instituição_Intuição” by Ana Pi, “Selfishcâmera” by Estela Lapponi and “E depois?” by Silvia Moura. The investigation is about the body that dances and its sensitives realities, in relations with its estetics, etics and micropoliticals creations, through the experience of inhabit the home space, considering the context of crisis: healthy, social, political, economic. The artistics works are studied through the concept of plans of composition by Gilles Deleuze and Félix Guattari (2010) and André Lepecki (2010), in relations with feminists approaches, according the studies of Donna Haraway (1995, 2023), Margareth Rago (2013), Conceição Evaristo (2017, 2020), Audre Lorde (2019), Virgínia Woolf (2022, 2023), and others. There were four plans of composition: acting, creating, caring and resisting. This investigation includes discussions about contemporary dances, based on Eleonora Fabião (2008, 2013), Rosa Primo (2010), Lúcia Matos (2011, 2014, 2021), Thereza Rocha (2014, 2016) e André Lepecki (2020, 2021). The research intends to approaches dance as a political action (Matos, 2011) and as a embodied action (Varela, 2003). Also, verifies the production of spaces of differences, for multiples ways of existence and creation, through singularities of each artistic work.
|
|
|
4
|
-
MAYANA MAGALHÃES SIMÕES DE OLIVEIRA
-
PASSAGEM: ENTRE RASTROS E CAMINHOS NOS PROCESSOS DE FORMAÇÃO-AÇÃO DE UMA PROFESSORA DE DANÇA NA TÉCNICA DUNCAN
-
Orientador : THIAGO SANTOS DE ASSIS
-
MEMBROS DA BANCA :
-
IARA CERQUEIRA LINHARES DE ALBUQUERQUE
-
MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
THIAGO SANTOS DE ASSIS
-
Data: 27/03/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta dissertação investigou saberes político-pedagógicos produzidos na experiência docente na Técnica Duncan, com enfoque nos processos de formação-ação de uma professora de Dança. O estudo se debruçou sobre os conhecimentos construídos ao longo de sua prática como dançarina-professora, formadora de professores, na Duncan Dance Academy (DDA) na China (2017-2023). Parte-se da perspectiva de que ensinar/aprender são instâncias de um mesmo processo, fundamentada na pedagogia Freiriana (1996), que valoriza a noção de formação como um ato contínuo. O objetivo geral é ampliar as discussões acerca dos processos formacionais em Dança, com foco na formação docente na Técnica Duncan. Como objetivos específicos, têm-se: a) discutir a formação docente em Dança pela perspectiva da professoralidade na Técnica Duncan; b) sistematizar uma narrativa histórica sobre o percurso do Legado Duncan reconhecendo suas agentes e contribuições; c) apresentar princípios da Técnica Duncan e suas atualizações no tempo; d) descrever a singularidade da experiência na DDA (China); e) sistematizar os saberes docentes que se apresentaram nesta experiência. A relevância da pesquisa reside no fato de que, embora a Técnica Duncan seja difundida em Salvador-BA desde 1992, há uma escassez de investigações acadêmicas aprofundadas sobre o tema. Este estudo, portanto, contribui para o enriquecimento do campo da Dança e da Educação, promovendo um diálogo mais estreito entre Universidade e espaços de formação técnica. Além disso, oferece uma análise crítica das práticas pedagógicas, especialmente no que tange à formação de professores de Dança. A pesquisa adotou uma abordagem qualitativa de finalidade exploratória. Assim, investiu no acolhimento mútuo dos métodos de estudo de caso (Yin, 2001) e (auto)biografia (Souza, 2007). Os dados foram produzidos através das narrativas (auto)biográficas da autora junto à análise documental de planejamentos, projetos e currículos desenvolvidos na DDA. Como referenciais teóricos, incluem-se as seguintes pessoas autoras: Freire (1996) e Souza (2004), para a abordagem da formação docente, e Assis (2018), para aprofundar na perspectiva da professoralidade em Dança; Isadora Duncan (1969), Irma Duncan (1970) e Levien (1994), no campo dos estudos sobre a Técnica Duncan. A dissertação se estrutura em cinco capítulos que, em conjunto, refletem a experiência docente da autora, irrigando o recorte temático da formação docente, em especial, na Técnica Duncan.
-
Mostrar Abstract
-
This dissertation investigated the political-pedagogical knowledge produced in the teaching experience at the Duncan Technique, focusing on the training-in-action processes of a Dance teacher. The study focused on the knowledge acquired during her practice as a dancer-teacher and teacher trainer at the Duncan Dance Academy (DDA) in China (2017-2023). It starts from the perspective that teaching/learning are instances of the same process, based on the Freire pedagogy (1996), which values the notion of training as a continuous process. The general aim is to broaden discussions about training processes in Dance, with a focus on teacher training in the Duncan Technique. The specific objectives are: a) to discuss teacher education in Dance through the lens of Teacherhood within the context of Duncan Technique; b) to systematize a historical narrative tracing the journey of the Duncan Legacy, acknowledging its agents and contributions; c) to present the principles of Duncan Technique and their developments over time; d) to describe the uniqueness of the experience at the DDA (China); e) to organize the pedagogical knowledge that emerged from this experience. The relevance of the research lies in the fact that, although the Duncan Technique has been disseminated in Salvador-BA since 1992, there is a scarcity of academic research on the subject. This study, therefore, contributes to enriching the field of Dance and Education, promoting a closer dialog between the University and technical training spaces. It also offered a critical analysis of pedagogical practices, especially with regard to the training of Dance teachers. The dissertation adopted a qualitative approach with an exploratory purpose. Thus, it invested in the mutual acceptance of case study methods (Yin, 2001) and (auto)biography (Souza, 2007). The data was produced through the author's (auto)biographical narratives together with the documental analysis of lesson plans, projects and curriculums developed at DDA. As theoretical references, the following authors are included: Freire (1996) and Souza (2004) for the approach to teacher training and Assis (2018) to deepen the perspective of teacherhood in Dance; Isadora Duncan (1969), Irma Duncan (1970) and Levien (1994) in the field of studies on the Duncan Technique. The dissertation is structured in five chapters which, together, seek to reflect on the author's teaching experience, irrigating the thematic section of teacher training, especially in the Duncan Technique.
|
|
|
5
|
-
Iana Schramm Pereira
-
Oralidançando Encantados & Encantarias: um passeio guiado através da cultura da oralidade em Lençóis da Bahia
-
Orientador : JOUBERT DE ALBUQUERQUE ARRAIS
-
MEMBROS DA BANCA :
-
AMELIA VITORIA DE SOUZA CONRADO
-
JOUBERT DE ALBUQUERQUE ARRAIS
-
SEBASTIÃO DE SALES SILVA
-
Data: 28/03/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta pesquisa trabalha com a relação entre dança, cultura e oralidade, estruturando- se enquanto um passeio guiado pelas vozes dos/as mestres/as da cidade de
Lençóis da Bahia, situada na Chapada da Diamantina, e reconhecidos/as pelas suas histórias de Encantarias. No seu desenvolvimento, apresentamos um primeiro levantamento sobre os Encantados – animais, criaturas híbridas e espectros, com características marcantes e funções mágicas – que habitam as narrativas lençoenses, corporificados nos saberes e ritualísticas da cultura popular nordestina brasileira. Nesse sentido, propõe um diálogo compartilhado da experiência/vivência com a referida comunidade através das histórias contadas como Oralituras (Martins, 2003) e Escrevivências (Evaristo, 2003) e seguindo uma metodologia performativa de observação participante, confluindo para se referenciar nas chamadas Oralidanças e seu oralidançar (Cia Balé Baião, 2021), que são proposições dramatúrgicas de dança com a performance da/na cultura da oralidade; e também no fazer-pensar-pesquisar a dança como ação artificie (Arrais, 2013). Tais movimentos exploratórios, investigativos e conceituais foram configuradas na oficina de criação em dança Dançando o Conto da Serpente da Ponte do Rio Lençóis e na dança-performance A Mulher d’Branco, mobilizadas pelas narrativas faladas do garimpeiro Djalma de Jesus Carvalho (Usquinha) e do Mestre Aurino, da Lagoa Encantada, compondo uma proposta de montagem de musical e videodança enraizada na comunidade quilombola do Remanso. Estas três criações configuradas referenciam-se nas poéticas dos encantados, a partir da pergunta: como os encantados e suas encantarias despertam, em meu corpo, poéticas para desenvolvimento de uma metodologia de criação em dança? Nesse sentido, a apresentação artística Terra Vermelha (Pereira, 2014-2024) foi nosso ponto de partida e de chegada, interseccionalizando-se na metodologia “Jogo da Construção Poética” (Machado, 2017), já desde uma pesquisa de graduação, para continuar mobilizando essa relação da dança e do corpo que dança com o corpo que fala e conta histórias, no adentrar “oralidançando” esse mundo das encantarias, demarcando, assim, a força estético-política da tradição, memória e ancestralidade na contemporaneidade, com forte influência indígena (Kopenawa; Albert, 2015) e africana (Conrado, 2006).
-
Mostrar Abstract
-
This research works with the relationship between dance, culture and orality, and is structured as a guided tour through the voices of the masters of the city of Lençóis in Bahia, located in the Chapada da Diamantina, and recognized for their stories of Encantarias. In its development, we present an initial survey of the Encantados, who are animals, hybrid creatures and spectres, with striking characteristics and magical functions, and who inhabit the narratives of Lençóis, embodied in the
knowledge and rituals of Brazilian northeastern popular culture. In this sense, it pro- poses a shared dialog of experience/living with the aforementioned community
through stories told as Oralituras (Martins, 2003) and Escrevivências (Evaristo, 2003) and following a performative methodology of participant observation, converging to refer to the so-called Oralidanças and their oralidançar (Cia Balé Baião, 2021), which are dramaturgical dance propositions with the performance of/in the culture of orality; and also in making-thinking-researching dance as an artificial action (Arrais, 2013). These exploratory, investigative and conceptual movements were configured in the dance creation workshop Dançando o Conto da Serpente da Ponte do Rio Lençóis and in the dance-performance A Mulher d'Branco, mobilized by the spoken
narratives of the gold miner Djalma de Jesus Carvalho (Usquinha) and Mestre Auri- no, from Lagoa Encantada, composing a proposal for a musical and video dance
rooted in the quilombola community of Remanso. These three creations are based on the poetics of the enchanted, based on the question: how do the enchanted and
their enchantments awaken poetics in my body to develop a methodology for creat- ing dance? In this sense, the artistic presentation Terra Vermelha (Pereira, 2014-
2024) was our point of departure and arrival, intersecting with the methodology “Jogo da Construção Poética” (Machado, 2017), already from undergraduate research, in
order to continue mobilizing this relationship between dance and the body that danc- es with the body that speaks and tells stories, in entering “oralidançando” this world
of enchantments, thus demarcating the aesthetic-political force of tradition, memory and ancestry in contemporary times, with a strong indigenous influence (Kopenawa; Albert, 2015) and African influence (Conrado, 2006).
|
|
|
6
|
-
Diego Gonçalves Cordeiro
-
Comicoreografias: análises e correlações entre máscaras cômicas e espetáculos de dança contemporânea
-
Orientador : MIRELLA DE MEDEIROS MISI
-
MEMBROS DA BANCA :
-
ADRIANA BITTENCOURT MACHADO
-
JOICE AGLAE BRONDANI
-
MIRELLA DE MEDEIROS MISI
-
Data: 29/03/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta pesquisa propõe uma reflexão sobre as correlações entre os fundamentos, princípios e lógicas das máscaras do palhaço, bufão e larvária, bem como sua relação com espetáculos de dança que incorporam elementos cômicos em suas composições cênicas e criativas. O estudo identifica pontos de interseção, similitudes e analogias estéticas, políticas e interdisciplinares em três espetáculos selecionados: Tombé, da Dimenti Produções, com direção de Jorge Alencar (2002); Tráfego, da Cia. Nova Dança 4, dirigida por Cristiane Paoli Quito (2010); e Larvárias, da Cia. Do Giro, com direção de Daniela Carmona (2004). A análise é conduzida por meio da observação dos conceitos, procedimentos estéticos e coreográficos dessas obras, utilizando como referencial as três máscaras cômicas e o conceito de Comicoreografia. O cruzamento das lógicas e princípios dessas máscaras com os espetáculos promove diálogos, debates e reflexões sobre os contextos em que se inserem, evidenciando fissuras e rachaduras político-sociais. Metodologicamente, além de uma revisão bibliográfica
sólida, a pesquisa inclui análises videográficas dos três espetáculos, entrevistas- dialogadas com os artistas envolvidos na criação de cada obra, bem como a criação
e aplicação de um sistema de variáveis para análise crítica e reflexiva dos espetáculos. O sistema de variáveis – Rachadura, Encruzilhada e Gozo – inspirado no formato do sistema de análise apresentado por Foster (1986), a fim de estruturar e aprofundar a leitura das interseções entre comicidade e dança. A investigação se fundamenta nos estudos de Bolognesi (2003), Costa e Duarte (2017, 2018), Brondani (2010, 2017, 2020), Sachs (2013, 2022), Burnier (2016), Lecoq (2010), Fo (1999), Linares (2011) e Reis (2013), que fornecem bases para o entendimento das máscaras analisadas. No que se refere à comicidade e ao riso em cena, as contribuições de Bergson (1983), Propp (1992) e Minois (2003) são referências essenciais. Para a sustentação teórica, metodológica e poética da pesquisa, utilizo o chão de Bispo (2021), as encruzilhadas de Martins (1997, 2021) e Rufino (2019) e as fronteiras de Bona (2020). Convido ainda para auxiliar nas compreensões acerca de identidade Strauss (1999), Hall (2006, 2016) e Goffman (2008). A interseção entre as máscaras e a dança possibilita rupturas nos padrões estabelecidos, ao mesmo tempo que desafia perspectivas dicotômicas nos processos cênicos e artísticos. Por meio dessas reflexões, a pesquisa fomenta novas formas de composição coreográfica e performativa, ampliando o entendimento da comicidade como um mecanismo crítico, estético, político e criativo dentro da dança contemporânea.
-
Mostrar Abstract
-
This research proposes a reflection on the correlations between the foundations, principles, and logic of clown, buffoon, and larval masks, as well as their relationship with dance performances that incorporate comic elements into their scenic and creative compositions. The study identifies points of intersection, similitudes, and aesthetic, political, and interdisciplinary analogies in three selected shows: Tombé by Dimenti Produções, directed by Jorge Alencar (2002); Tráfego by Cia. Nova Dança 4, directed by Cristiane Paoli Quito (2010); and Larvárias by Cia. Do Giro, directed by Daniela Carmona (2004). The analysis is conducted by observing the concepts, aesthetics, and choreographic procedures of these works, using the three comic masks and the concept of Comicoreography as references. The intersection of the logics and principles of these masks with the shows promotes dialogues, debates, and reflections on the contexts in which they are positioned, highlighting political and social fissures and fractures. Methodologically, in addition to a solid bibliographical review, the research includes videographic analyses of the three shows, interviews with the artists involved in the creation of each work, as well as the creation and application of a system of variables for critical and reflective analysis of the shows. The system of variables-Rachadura, Encruzilhada, and Gozo-was inspired by the format of the analysis system presented by Foster (1986) to structure and deepen the reading of the intersections between comedy and dance. The research is grounded in studies by Bolognesi (2003), Costa and Duarte (2017, 2018), Brondani (2010, 2017, 2020), Sachs (2013, 2022), Burnier (2016), Lecoq (2010), Fo (1999), Linares (2011), and Reis (2013), which provide a foundation for understanding the analyzed masks . Regarding comicality and laughter on stage, the contributions of Bergson (1983), Propp (1992), and Minois (2003) are essential references. For the theoretical, methodological, and poetic support of the research, I draw on the ground of Bispo (2021), the crossroads of Martins (1997, 2021), and Rufino (2019), as well as the borders of Bona (2020). I also reference Strauss (1999), Hall (2006, 2016), and Goffman (2008) to help me understand identity. The intersection between masks and dance enables ruptures in established patterns while challenging dichotomous perspectives in scenic and artistic processes. Through these reflections, the research fosters new forms of choreographic and performative compositions, broadening the understanding of comicality as a critical, aesthetic, political, and creative mechanism within contemporary dance.
|
|
|
7
|
-
Thaismary Neri dos Santos Ribeiro
-
QUEM DISSE QUE A DANÇA DO VENTRE NÃO É PARA MIM? A presença da mulher negra nos festivais de dança do ventre do Brasil.
-
Orientador : MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
MEMBROS DA BANCA :
-
ANA CLARA SANTOS OLIVEIRA
-
GILSAMARA MOURA
-
MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
Data: 31/03/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Os festivais no contexto belly dance no Brasil inicia-se na década de 1990 e ganha amplitude nos tempos que correm. Contudo, como uma mulher negra, dançarina, professora e pesquisadora de danças do ventre, ao observar as artes de divulgação no ambiente midiático e as pessoas docentes presentes na programação dos festivais nacionais, me deparei com um estatuto de corpo que não me representava. O perfil de pessoas que via em lugar de destaque nesse ambiente era predominantemente de mulheres brancas, cisgênero e longilíneas, que atendiam uma representação do feminino em conformismo com o sistema colonial capitalista. Dito isto, o problema que impulsiona a pesquisa é: há mulheres negras em lugar de protagonismo na programação dos grandes festivais de dança do ventre do Brasil? Questão que já apresenta o objetivo do estudo, uma vez que intenciona investigar o modo como se dá a presença dos corpos de mulheres negras. E, a partir daí, problematizar se a presença em seu aspecto de representação, protagonismo e equiparação é um fenômeno circunscrito ao evento, ou ele decorre também de uma sociabilidade que reproduz o racismo estrutural. Justifico a realização da pesquisa, pela necessidade de denunciar os contornos hegemônicos e orientalistas atribuídos ao meio belly dance e que se estende também para imaginário das bailarinas de dança do ventre. Esta pesquisa se configura n u m estudo de natureza exploratória e quanti-qualitativa, cuja abordagem metodológica combina revisão bibliográfica, pesquisa de campo via aplicação de entrevistas semi-estruturadas e a análise dos exemplos que compõem o corpus da pesquisa. Para tanto, foram escolhidos dois grandes festivais de dança do ventre com repercussão nacional: o Baladi Congress em Salvador-BA e o Dahab em São Paulo-SP. O referencial teórico prioriza as relações biopolíticas entre corpo, dança do ventre, raça, gênero, orientalismo, colonialidade e com destaque para contribuição das pessoas autoras: Carneiro (2023), Berth(2019) Katz & Greiner (2005), Mignac (2008, 2023, 2024), Santos (2023), Said(2007), Ribeiro (2017), Bento (2022), Gonzaléz (2020), Ratts (2006), Oliveira (2023). Os possíveis resultados dessa pesquisa serão de suma importância para entender como as inscrições biopolíticas racistas organizam e contaminam a sociedade, assim como os festivais de dança do ventre. Ao tempo que realizarei a análise-denúncia, intento mostrar que há formas de (re)existir e continuar com práticas de aquilombamento como as adotadas pelo movimento Belly Black.
-
Mostrar Abstract
-
Belly dance festivals in Brazil began in the 1990s and have grown in popularity in recent years. However, as a Black woman, dancer, teacher, and researcher of belly dance, I noticed that when observing the arts promoted in the media and the teachers featured in national festival programs, the dominant body standard did not represent bodies like mine. The profile of the people I saw in prominent positions in this environment consisted predominantly of white, cisgender, and slender women, who represented a notion of femininity aligned with the capitalist colonial system. This research is driven by the following question: Are Black women in leading roles in the programs of major belly dance festivals in Brazil? This question reflects the study’s objective, which is to examine how Black bodies are present in this space. From there, we will analyze whether representation, protagonism, and equity in these events are limited to the festivals themselves or whether they reflect broader social structures that reproduce structural racism. This research is justified by the need to challenge the hegemonic and orientalist frameworks imposed on the belly dance community, which also shape the collective imagination of belly dancers. This study is an exploratory, mixed-methods (quantitative and qualitative) investigation that combines a bibliographical review, field research using semi-structured interviews, and an analysis of selected examples within the research corpus. For this purpose, two major belly dance festivals with national relevance were selected: the Baladi Congress in Salvador-BA and the Dahab Festival in São Paulo-SP. The theoretical framework prioritizes the biopolitical relationships between body, belly dance, race, gender, Orientalism, and coloniality, highlighting the contributions of authors such as Carneiro (2023), Berth (2019), Katz & Greiner (2005), Mignac (2008, 2023), Santos (2023), Said (2007), Ribeiro (2017), Bento (2022), Gonzaléz (2020), Ratts (2006), and Oliveira (2023). The potential findings of this research will be crucial for understanding how racist biopolitical inscriptions shape and permeate both society and belly dance festivals. While conducting this critical analysis, I am to demonstrate that there are ways to resist and persist through quilombola practices, such as those embraced by the Belly Black movement.
|
|
|
8
|
-
Louise Lucena de Oliveira
-
Quando o rio corre para o mar: empoderamento social com o Bgirlirismo no Brasil
-
Orientador : MARIA DE LURDES BARROS DA PAIXÃO
-
MEMBROS DA BANCA :
-
AMELIA VITORIA DE SOUZA CONRADO
-
LUCIANE RAMOS SILVA
-
MARIA DE LURDES BARROS DA PAIXÃO
-
Data: 31/03/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
O trabalho reflete sobre raça, gênero, sexualidade, classe, nação e empoderamento social na cultura do Breaking no Brasil a partir do bgirling, bgirlirismo e sua corpOralidade em Dança. Diante do machismo e quase ausência LGBTQIAPN+ nessa comunidade, analisa-se quais e como são tecidas as relações e estratégias de pertencimento, (re)existência e combate à essas opressões em e com dança através do breaking no Brasil. O objetivo foi analisar a atuação do Bsbgirls, primeiro grupo de Breaking formado exclusivamente por mulheres do Brasil, e de suas integrantes, no seu primeiro decanato de existência. Se fez uso de entrevista semiestruturada, videografia de redes sociais e canais da internet, autoetnografia, diário de bordo, observação participante e contextualização dos fatores e recortes que se interseccionam na construção das relações, estratégias e redes de atuação na comunidade do Breaking, com o bgirling e bgirlirismo, através de revisão bibliográfica. O embasamento teórico da pesquisa inclui os autores Tricia Rose (2021), Imani K. Johnson (2022), Joseph Schloss (2009), Kelly Silva (2014) e Kika Souza (2024) que falam especificamente sobre a cultura do Breaking. Patrícia Hill Collins (2017; 2019; 2023), bell hooks (2020; 2022), Ângela Davis (2016; 2017; 2018), Saidiya Hartman (2021; 2022), Lélia Gonzalez (1988; 2012; 2020); Sueli Carneiro (2019); Beatriz Nascimento (2019); Maria Vigoya (2018) que abordam interseccionalidade, gênero, sexualidade, classe, raça e nação. Clóvis Moura (2023; 2024), Muniz Sodré (2017), Leda Maria Martins (2021), Luciane Silva (2018), Amélia Conrado, Maria de Lurdes B. Paixão, Laudemir Santos (2022) e Antônio Bispo (2024) para referendar as epistemologias e negritude afrobrasileira. Como resultado, a pesquisa construiu proposições e intervenções artístico metodológicas de semeadura e encantamento do bgirlirismo, inspirados na Tradição Radical Negra e seus princípios suleadores. Espera-se dar continuidade ao desenvolvimento artístico metodológico desenvolvido ao longo da pesquisa, aprofundar sobre seu impacto social, bem como dos demais desdobramentos referentes a sexualidade.
-
Mostrar Abstract
-
The work reflects on race, gender, sexuality, class, nation and social empowerment in Breaking culture in Brazil, based on bgirling, bgirlirismo and their corpOrality in dance. In the face of machismo and the near absence of LGBTQIAPN+ in this community, we analyze what and how the relationships and strategies of belonging, (re)existence and combating these oppressions are woven in and with dance through breaking in Brazil. The aim was to analyze the performance of Bsbgirls, the first Breaking group formed exclusively by women in Brazil, and its members, in its first decade of existence. We used semi-structured interviews, videography of social networks and internet channels, autoethnography, a logbook, participant observation and contextualization of the factors and clippings that intersect in the construction of relationships, strategies and networks in the Breaking community, with bgirling and bgirlirism, through a bibliographical review. The theoretical basis of the research includes the authors Tricia Rose (2021), Imani K. Johnson (2022), Joseph Schloss (2009), Kelly Silva (2014) and Kika Souza (2024) who speak specifically about the culture of Breaking. Patricia Hill Collins (2017; 2019; 2023), bell hooks (2020; 2022), Ângela Davis (2016; 2017; 2018), Saidiya Hartman (2021; 2022), Lélia Gonzalez (1988; 2012; 2020); Sueli Carneiro (2019); Beatriz Nascimento (2019); Maria Vigoya (2018) who address intersectionality, gender, sexuality, class, race and nation. Clóvis Clóvis Moura (2023; 2024), Muniz Sodré (2017), Leda Maria Martins (2021), Luciane Silva (2018), Amélia Conrado, Maria de Lurdes B. Paixão, Laudemir Santos (2022) and Antônio Bispo (2024) to reference Afro-Brazilian epistemologies and blackness. As a result, the research has built propositions and methodological artistic interventions for sowing and enchanting bgirlirism, inspired by the Black Radical Tradition and its suleador principles. It is hoped to continue the artistic methodological development developed throughout the research, to delve deeper into its social impact, as well as other developments relating to sexuality.
|
|
|
9
|
-
Itamar Souza Santos
-
(RE)Montada: Dança, audiovisual, Bixa, acadêmica, de Salvador, nas redes sociais
-
Orientador : LUCAS VALENTIM ROCHA
-
MEMBROS DA BANCA :
-
DANIELA BEMFICA GUIMARAES
-
GILSAMARA MOURA
-
LUCAS VALENTIM ROCHA
-
LUCIANE SARMENTO PUGLIESE
-
Data: 04/06/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta pesquisa, intitulada "(RE)Montada: Dança, audiovisual, Bixa, acadêmica, de Salvador, nas redes sociais", investiga os processos de construção e expressão da identidade Bixa no contexto soteropolitano, com foco na intersecção entre Dança, produção audiovisual e apropriação das redes sociais como espaços de (re)existência e visibilidade. A metodologia da Bricolagem (Denzin; Lincoln, 2006 apud Rocha, 2019) sustenta a costura entre relato pessoal, análise cultural e criação artística. Partindo de uma perspectiva Autoetnográfica (Macedo; Sá, 2018) e da Prática como Pesquisa (Fernandes; Scialom, 2022), o estudo objetiva analisar como corpas dissidentes (re)montam suas narrativas e performances, desafiando normas de gênero e estruturas de poder coloniais, ao mesmo tempo em que exploram as potencialidades e contradições do ambiente digital. A pesquisa mergulha nas memórias e vivências do autor, desde a infância marcada pela inadequação às expectativas de masculinidade, até sua trajetória acadêmica e artística como uma Bixa que dança. A fundamentação teórica para discutir questões de gênero e sexualidade articula as pessoas autoras (Vidarte, 2019;
Butler, 1990; Pelúcio, 2014; Halberstam, 2018). A definição de corpo, apoia- se na Teoria Corpomídia (Katz; Greiner, 2004), as reflexões sobre Dança e
audiovisual dialoga com (Pimentel, 2000). A pesquisa discute a violência de gênero, a performatividade, a influência do colonialismo na construção das identidades e a atuação de artistas e coletivos como Afrobapho e Fervu Profanu, que utilizam a arte como instrumento de resistência e transformação social em Salvador/Ba. Como desdobramento prático e central da investigação, são apresentados os projetos artísticos "Montação no Capão", "Re-montado" e "Corpa Montada". Estas obras exploram a linguagem audiovisual, a performance drag (através da persona La Benina) e a Dança como formas de questionar binarismos de gênero, ressignificar símbolos e construir poéticas Bixas.
-
Mostrar Abstract
-
This research, titled "(RE)Dressed: Dance, audiovisual, Bixa, academic, from Salvador, on social media," investigates the processes of construction and expression of the Bixa identity in the Soteropolitano context (Salvador-BA, Brazil), focusing on the intersection between Dance, audiovisual production, and the appropriation of social media as spaces of (re)existence and visibility. The Bricolage methodology (Denzin; Lincoln, 2006 apud Rocha, 2019) underpins the weaving together of personal narrative, cultural analysis, and artistic creation. Drawing from an Autoethnographic perspective (Macedo; Sá, 2018) and Practice as Research (Fernandes; Scialom, 2022), the study aims to analyze how dissident bodies (re)dress their narratives and performances, challenging gender norms and colonial power structures, while simultaneously exploring the potentialities and contradictions of the digital environment. The research delves into the author's memories and experiences, from a childhood marked by inadequacy in relation to masculinity expectations, to their academic and artistic trajectory as a Bixa who dances. The theoretical foundation for discussing gender and sexuality issues articulates the authors (Vidarte, 2019; Butler, 1990; Pelúcio, 2014; Halberstam, 2018). The definition of body is supported by Corpomedia Theory (Katz; Greiner, 2004), and reflections on Dance and audiovisual engage with (Pimentel, 2000). The research discusses gender violence, performativity, the influence of colonialism in the construction of identities, and the work of artists and collectives such as Afrobapho and Fervu Profanu, who use art as an instrument of resistance and social transformation in Salvador/Ba. As a practical and central outcome of the investigation, the artistic projects "Montação no Capão", "Re-montado", and "Corpa Montada" are presented. These works explore audiovisual language, drag performance (through the
persona La Benina), and Dance as ways to question gender binarisms, re- signify symbols, and construct Bixa poetics.
|
|
|
10
|
-
Carlos Eduardo dos Santos Fragoso
-
Sobre danças e INvencionices compartilhadas: entre caminhos e encruzilhadas
-
Orientador : MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
MEMBROS DA BANCA :
-
BAS ILELE MALOMALO
-
GILSAMARA MOURA
-
MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
Data: 05/06/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
A presente Dissertação de Mestrado Acadêmico em Dança tem como tema as INvencionices dançantes, desenvolvidas com o Coletivo Inventários no Centro Universitário de Cultura e Arte, da Universidade Estadual de Feira de Santana, durante os anos de 2019 a 2025. Para tanto, a pesquisa se debruçou sobre as práticas investigativas propostas e objetiva apresentar caminhos de construção de conhecimentos contracoloniais e processos artísticos compositivos afrocentrados em dança, constituintes do espetáculo “Entre Caminhos e Encruzilhadas”. O problema que impulsiona a pesquisa é entender como a dança colabora para o enfraquecimento da colonialidade na corporeidade negra e favorece outros modos de existir, sem a chancela da branquitude. A hipótese defendida é que as experiências vividas nos espaços de INvencionices têm mostrado traços afro-diaspóricos de pertencimento, sem a brancura como o único parâmetro de humanidade. E Nesse sentido, o dançar tendo como amálgama a consciência negra, a ancestralidade como uma herança corporal e a experiência afrocentrada de resistência promovem o direito das pessoas negras à Arte (Njeri, 2019). As narrativas de cada participante configuram como ignições da criação artística e estratégia de
legitimação das feituras singulares. Justamente por favorecer as escavações do corpo- território, nas quais resultam experimentos compartilhados em aquilombamento. Enfatiza-se
ainda, que as possíveis respostas surgem COM as pessoas estudantes e artistas INvencionistas que buscam pensar de outro modo e seguem na instrumentalização da negridade na arte. Na chegada desta travessia o Corpo INvencionista constrói fios e pontes no cruzo entre a multiplicidade das linguagens artísticas, em confluências e discurso político/filosófico. Os principais referenciais teóricos são Nascimento (1980), Martins (2021), Brandão & Trindade (2010), Rufino (2019), Njeri (2021), Duarte, Côrtes & Pereira (2023), Santos (2021), Malomalo (2022, 2024), Fu-Kiau (2024), Bispo (2023), Andrade (2023), Gordon (2023) e Moten; Harney (2024). A abordagem metodológica combina revisão bibliográfica, pesquisa de campo, análise documental e dos exemplos que constituem o corpus da pesquisa, assim como processos criativos com experimentações cênicas. Somado a aplicação de entrevistas semiestruturadas para coleta e produção de dados, junto às pessoas estudantes e artistas da cena. Como resultado destas INvencionices em continuidade, foi possível corpar hábitos cognitivos para valorizar a importância da cultura negra e construir produções artísticas cunhadas nesta questão.
-
Mostrar Abstract
-
Ìwé Ìtàn Yìí fún Ìmọ̀ Ẹ̀kọ́ Mẹ́sítà ní Gẹ́gẹ́ bí Ìtàn-ìmọ̀ nípa Bí àyájọ̀ṣe àtàwọn àṣà tí a ṣe nípa rírìn-ín ní ilé-ẹ̀kọ́ Coletivo Inventários ní Centro Universitário de Cultura e Arte, tí ó wà ní University of Feira de Santana láàárin ọdún 2019 sí 2025. Ìwádìí yìí dá lórí ìṣe àyẹ̀wò àti agbọ́wọ́ ọna tí a lè fi dá ìmọ̀
tí kì í ṣe ọmọ ìkòlà kóónì àti ṣíṣe àṣà ẹ̀dá tí a fi ẹ̀sìn àwọn ọmọ
Áfíríkà ṣe àfihàn níbẹ̀
, nínú ìfihàn eré oníṣeré “Lára Ònà àti Ìtòsí-Ọ̀nà.” Ìṣòro tí ń ru ìwádìí yìí
ni bíi tí a ṣe lè lò ìjo (dàǹsì) gẹ́gẹ́ bí ohun èlò ìgbẹ́kẹ̀
lé láti dín àkóbá ìkòlà kóónì nínú ara àwọn ènìyàn dúdú kù, kí o sì jẹ́ kó ṣeé ṣe kí wọn ní ààyè láti wà lórí àtẹ̀yìnwá wọn pẹ̀ lú
ìdánimọ̀ tí kò ṣàkóso ní àṣẹ funfun. Ìmòye wa ni pé ìrírí tí a ní nínú àyè àwọn INvencionices fihan ìbáṣepọ̀ pẹ̀
lú ìdánimọ̀ ọmọ Áfíríkà nìkan, kì í ṣe ní àfojúsùn funfun gẹ́gẹ́ bí amúpọ̀ ìdàbí
ènìyàn. Ní ìtọ́kasí yìí, ìjo (dàǹsì) pẹ̀
lú ìmọ̀ ara dúdú, ìṣọ̀kan àtọkànwá àti àjọṣepọ̀ pẹ̀ lú àwọn
àjọyọ̀-ìṣòkan jẹ́ ẹ̀
tọ́ àwọn ènìyàn dúdú sí Ìmò ̣Ẹ̀dá àti Àṣà (Njeri, 2019). Àwọn ìtàn-àyà àwọn
alábàáṣiṣẹpọ̀ dá ìmọ̀ ẹ̀dá sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀
lẹ̀ fún ẹ̀dá iṣẹ́ àti ìdánilójú àwọn ohun tí ara ẹni ṣe.
Nípa bẹ́ẹ̀ , a ń tẹ̀síwájú pẹ̀
lú àṣà ìṣàpamọ́ ara gẹ́gẹ́ bí agbára ilẹ̀
, nínú èyí tí àwọn ìrírí yìí di
ohun tí a pín nínú àjọpẹ̀
. A tun tẹnumọ̀ pé àwọn ìdáhùn tó wà ṣeé rí nínú àjọpọ̀ pẹ̀ lú àwọn
akẹ́kọ̀ọ́ àti àwọn ará-ìjọsìn INvencionistas, tí ń ráyè ronú ní ọna mìíràn àti tí ń tọ́
jú ìdánimọ̀ dúdú nínú àṣà ẹ̀dá. Ní ìparí ìrìnàjò yìí, Ara INvencionista kọ́ ọ̀pọ̀ àfọ̀mọ̀ àti ìkànnì pẹ̀ lú ìdàpọ̀
àwọn èdè iṣẹ́ ọnà, pẹ̀
lú àsọyé òṣèlú àti ìmọ̀-ọrọ̀
. Àwọn onímọ̀
tí a dá lórí ni: Nascimento (1980), Martins (2021), Brandão àti Trindade (2010), Rufino (2019), Njeri (2021), Duarte, Côrtes àti Pereira (2023), Santos (2021), Malomalo (2022, 2024), Fu-Kiau (2024), Bispo (2023), Andrade (2023), Gordon (2023), àti Moten; Harney (2024). Ìlànà ìmúlò amúlò ìmúlò amúlò dápọ̀ àtẹ̀yìnwá àkọsílẹ̀
, ìwádìí àgbègbè, àyẹ̀wò àtẹ̀
jáde àti àwòrán iṣẹ́ ìrànwọ́ , pẹ̀ lú
àyẹ̀wò ìfihàn ojú-ọ̀nà. A tún lò ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tí a fi ṣètò ṣíṣe pẹ̀
lú àwọn alábàáṣiṣẹpọ̀ tí ó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ àti ará-ìjọsìn. Gẹ́gẹ́ bí àbájáde àwọn INvencionices yìí, ó jẹ́ kí a lè gbé àwọn àṣà ìmọ̀ ọpọlọ kalẹ̀
, láti fi kọ ìyìn sáṣà ọmọ dúdú àti láti dá iṣẹ́ ọnà tí ó dárí jùlọ lórí ìmọ̀ yìí.
|
|
|
11
|
-
STHEFFERSON DA SILVA LIMA
-
FUJA: Um chão para dançar com yoga
-
Orientador : LUCAS VALENTIM ROCHA
-
MEMBROS DA BANCA :
-
CARLOS EDUARDO OLIVEIRA DO CARMO
-
DANIELA BEMFICA GUIMARAES
-
LUCAS VALENTIM ROCHA
-
Data: 11/06/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta dissertação investiga os entrelaçamentos entre Dança e Yoga a partir de uma abordagem crítica, histórica e autobiográfica, propondo uma escuta sensível do corpo como território de criação, pedagogia e cuidado. A pesquisa, desenvolvida no Programa de Pós-Graduação em Dança da Universidade Federal da Bahia (2022–2025), parte da experiência artístico-pedagógica com a Fuja: Corpo, Movimento e Yoga, integrando práticas de vinyāsa yoga, improvisação em dança e princípios da educação somática. O primeiro capítulo realiza uma análise histórica e conceitual do haṭha yoga, distinguindo suas manifestações pré-modernas e suas reformulações modernas e transnacionais, destacando as influências coloniais, filosóficas e políticas que transformaram o yoga em uma prática globalizada e, muitas vezes, descontextualizada. O segundo capítulo propõe uma reconexão entre Dança e Yoga a partir do Nāṭyaśāstra, tratado clássico indiano sobre artes performáticas, explorando o conceito de vinyāsa em sua origem estética e dramatúrgica como princípio compositivo e relacional. O capítulo investiga como o vinyāsa se desloca da cena teatral para a prática moderna do yoga, e propõe uma leitura interdisciplinar que recupere suas dimensões poéticas e espirituais. No terceiro capítulo, intitulado O Yoga que Habita em Mim, a escrita assume uma perspectiva (auto)biográfica para apresentar a proposta artístico-pedagógica mahābhūta vinyāsa, prática desenvolvida a partir dos quatro grandes elementos da natureza — terra, água, fogo e ar — como qualidades de presença, atenção e criação. O capítulo articula relatos de experiências, influências formativas e práticas pedagógicas realizadas ao longo do mestrado, configurando a prática como pesquisa e a escuta como método. A dissertação propõe, assim, uma ampliação do campo de diálogo entre Dança e Yoga, considerando suas dimensões histórico-culturais, cosmológicas, políticas e sensíveis. Ao afirmar o corpo como paisagem viva e prática como travessia, esta pesquisa se inscreve como um gesto de reencantamento e reexistência diante dos modelos normativos de ensino, criação e espiritualidade.
-
Mostrar Abstract
-
This dissertation investigates the intertwinings between Dance and Yoga through a critical, historical, and autobiographical approach, proposing a sensitive listening to the body as a territory of creation, pedagogy, and care. The research, developed within the Graduate Program in Dance at the Federal University of Bahia (2022–2025), is rooted in the artistic-pedagogical experience with the project Fuja: Body, Movement, and Yoga, integrating practices of vinyāsa yoga, dance improvisation, and principles of somatic education. The first chapter presents a historical and conceptual analysis of haṭha yoga, distinguishing its premodern manifestations from its modern and transnational reformulations, highlighting the colonial, philosophical, and political influences that transformed yoga into a globalized and often decontextualized practice. The second chapter proposes a reconnection between Dance and Yoga based on the Nāṭyaśāstra, a classical Indian treatise on performing arts, exploring the concept of vinyāsa in its aesthetic and dramaturgical origin as a compositional and relational principle. The chapter examines how vinyāsa shifts from the theatrical scene to modern yoga practice and proposes an interdisciplinary reading that recovers its poetic and spiritual dimensions. The third chapter, entitled The Yoga that Dwells in Me, adopts an (auto)biographical perspective to present the artistic-pedagogical proposal mahābhūta vinyāsa, a practice developed from the four great elements of nature — earth, water, fire, and air — as qualities of presence, attention, and creation. The chapter articulates experiential narratives, formative influences, and pedagogical practices developed throughout the master’s program, configuring practice as research and listening as method. The dissertation thus proposes an expansion of the field of dialogue between Dance and Yoga, considering their historical-cultural, cosmological, political, and sensitive dimensions. By affirming the body as a living landscape and practice as a journey, this research inscribes itself as a gesture of re-enchantment and re-existence in the face of normative models of teaching, creation, and spirituality.
|
|
|
12
|
-
Carlos Eduardo de Miranda
-
AFRO-BUTÔ: PONTE ENTRE (DOIS) MUNDOS
-
Orientador : FERNANDO MARQUES CAMARGO FERRAZ
-
MEMBROS DA BANCA :
-
AMELIA VITORIA DE SOUZA CONRADO
-
FERNANDO MARQUES CAMARGO FERRAZ
-
ROBSON CARLOS HADERCHPEK
-
Data: 13/06/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
O trabalho investiga os possíveis cruzos, aproximações e tensões entre duas expressões artísticas que, ao mesmo tempo em que buscam a modernidade, têm a memória, a tradição e a busca de sua identidade cultural como ponto de partida. Tanto a dança afro quanto o butô guardam entre si muitas convergências. No desenvolvimento da pesquisa são justapostos os conceitos de axé (na dança afro) e de ki (no butô), considerando-as como energias propulsoras de movimento, a fim de perceber as possíveis aproximações e afastamentos; ao mesmo tempo são comparadas as duas culturas e suas relações com o corpo. Para tal, o trabalho considera quase vinte anos de experiências do autor em práticas individuais e coletivas, relacionando as danças afro e butô. A proposta se apoia dos conceitos de encruzilhada (Rufino, 2019) e terreirização (Simas, Rufino, 2018), além de outros autores e conceitos, brasileiros e/ou japoneses. Pretendendo, então, verificar a possibilidade de criação coreográfica a partir de uma terceira via resultante do cruzamento entre as duas danças, o afro-butô.
-
Mostrar Abstract
-
The work investigates the possible intersections, approximations and tensions between two artistic expressions that seek modernity while considering memory, tradition and the search for their cultural identity as their starting point. Both Afro dance and Butoh have many similarities. Through research, the concepts of axé (in Afro dance) and ki (in Butoh) are juxtaposed to perceive possible approximations and separations, considering them as energies that drive movement. At the same time, the two cultures and their relationships with the body are compared. The work considers almost twenty years of the author's experiences in individual and collective practices, relating to Afro dances and Butoh. The proposal is based on the concepts of “encruzilhada” (Rufino, 2019) and “terreirização” (Simas, Rufino, 2018), in addition to other authors and concepts, Brazilian and/or Japanese. The aim is to verify the possibility of choreographic creation from a third way resulting from the crossing between the two dances, afro-butô.
|
|
|
13
|
-
Ana Lacombe Junqueira Franco
-
Dançapolítica: um grito do corpo para a morte
-
Orientador : LUCAS VALENTIM ROCHA
-
MEMBROS DA BANCA :
-
LIGIA LOSADA TOURINHO
-
LUCAS VALENTIM ROCHA
-
THIAGO SANTOS DE ASSIS
-
Data: 18/06/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Este trabalho surge da necessidade de confluir e abrir horizontes para quando o ato de dançar extravasa o paradigma corpo-mente constituído desde a colonialidade (Europa,
séculos XVII a XIX). Quem dança quando danço? é a pergunta que lança o corpo(-que- dança) como problema desta pesquisa. A partir e através das minhas experiências em
dança e em diálogo com temáticas levantadas pelo dançarino japonês Hijikata Tatsumi (1928-1986), essa questão orienta o desenvolvimento da reflexão crítica e criativa sobre o objeto da pesquisa, a relação entre dança, corpo e política no seu entrelaçamento inseparável. Dançapolitica: um grito do corpo para a morte procura, assim, expor e pôr em xeque os pilares de sustentação do paradigma colonial-capitalístico inerente ao corpo do Eu(-que-dança). Essa é a figura na qual o objeto de pesquisa se converge. Por isso, central, já que é o exercício do poder político em mim. Sinônimo do Eu(penso, logo existo), ele é um modus operanti que tem condicionada sua experiência sensível à sua mente racional, a Razão. Autores imprescindíveis para entender esse paradigma são Denise Ferreira da Silva, Marilena Chauí, Gilles Deleuze, André Lepeck quando apresenta a ontologia da dança atrelada ao modo de sua estrutura, e Christine Greiner, ao
apresentar características da lógica corpo-mente. A emergência da figura do Eu(-que- dança) se dá através da própria escrita: uma escrita somático-performátiva, corporalizada
e inserida no contexto da Prática como Pesquisa [PaP]. O grito do corpo é para que Eu(- que-dança) volte a confiar na sua realidade mais-que-humana. Assim morrer não é uma sentença final, mas condição para seu processo de tornar-se no que se é, sua experiência paradoxal de vida-e-morte. Realizada por meio da sua experiencia solar retratada no Cosmograma Bakongo, Dikenga Dia Kongo, apresentado por Fu-Kiau, o Eu(-que-dança) apre(e)nde-se cósmico e que o vazio lhe constitui. Autores como Bunseki Fu-Kiau, Christine Greiner, Michiko Okano e Mario Novello. Libertar a sensibilidade da condicionalidade racional foi uma tarefa possível graças à “confluência” da cosmologia africana, com Fu-Kiau e Katiúscia Pontes; das filosofias afro-diaspórica, com Leda Maria Martins e Muniz Sodré; indígena, com o brasileiro Ailton Krenak e o mexicano Don Juan; e, por fim, européia, com Gilles Deleuze que, convergindo com Don Juan, contribui com seu conceito de devir e sensação.
-
Mostrar Abstract
-
This work arises from the need to converge and open horizons for when the act of dancing overflows the body–mind paradigm established since coloniality (Europe, 17th to 19th centuries). Who dances when I dance? is the question that casts the body(-that-dances) as the problem of this research. Based on and through my experiences in dance, and in dialogue with themes raised by the Japanese dancer Hijikata Tatsumi (1928–1986), this question guides the development of critical and creative reflection on the research object: the inseparable intertwining of dance, body, and politics. Dançapolítica: a cry from the body towards death thus seeks to expose and question the foundational pillars of the colonial–capitalistic paradigm inherent in the body of the I(-that-dances). This is the figure in which the research object converges. It is therefore central, as it represents the exercise of political power within myself. Synonymous with the I think, therefore I am, it is a modus operandi whose sensory experience is conditioned by its rational mind — Reason. Essential authors for understanding this paradigm are Denise Ferreira da Silva, Marilena Chauí, Gilles Deleuze, André Lepecki (when presenting the ontology of dance tied to the mode of its structure), and Christine Greiner (in presenting characteristics of the body–mind logic). The emergence of the figure of the I(-that-dances) occurs through writing itself: a somatic–performative writing, embodied and situated in the context of Practice as Research [PaR]. The body’s cry is for the I(-that-dances) to once again trust its more-than-human reality. Thus, death is not a final sentence, but a condition for its process of becoming what it is — its paradoxical experience of life-and-death. Carried out through its solar experience represented in the Bakongo Cosmogram, Dikenga Dia Kongo, as presented by Fu-Kiau, the I(-that-dances) learns/unlearns itself as cosmic, recognizing that the void constitutes it. Authors such as Bunseki Fu-Kiau, Christine Greiner, Michiko Okano, and Mario Novello are key to this discussion. Liberating sensitivity from rational conditioning was a task made possible through the “confluence” of African cosmology (with Fu-Kiau and Katiúscia Pontes); Afro-diasporic philosophies (with Leda Maria Martins and Muniz Sodré); Indigenous thought (with the Brazilian Ailton Krenak and the Mexican Don Juan); and, finally, European philosophy, with Gilles Deleuze who, converging with Don Juan, contributes with his concepts of becoming and sensation.
|
|
|
Teses |
|
|
1
|
-
Francisca Jocelia de Oliveira Freire
-
DANÇAS DE SALÃO NUMA PERSPECTIVA FEMINISTA E DECOLONIAL: AMEFRICANIZAR E AFROCENTRALIZAR O ENSINO
-
Orientador : AMELIA VITORIA DE SOUZA CONRADO
-
MEMBROS DA BANCA :
-
AMELIA VITORIA DE SOUZA CONRADO
-
MARIA DE LURDES BARROS DA PAIXÃO
-
JONAS KARLOS DE SOUZA FEITOZA
-
MARCOS DOS SANTOS SANTOS
-
PAOLA DE VASCONCELOS SILVEIRA
-
Data: 04/02/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta tese foi desenvolvida no âmbito do Curso Doutorado, no Programa de Pós-graduação em Dança da Escola de Dança da Universidade Federal da Bahia, cuja pesquisa partiu do princípio de que a relação histórica da origem das Danças de Salão com a influência reprodutiva de um pensamento tradicional hegemônico, eurocêntrico e cis-heteronormativo no ensino dessas danças, resulta na construção de concepções que colaboram para a manutenção de padrões sociais. Levando em consideração esse aspecto, a pesquisa tem como propósito fazer análise que aborde alguns dados da histórica, da cultura e do social que valorize o protagonismo negro na história das Danças de Salão. Assim, o objetivo da pesquisa é promover uma perspectiva feminista decolonial, Amefricanizada e Afrocentralizada, para estabelecer outro
olhar acerca do processo histórico e do ensino das Danças de Salão. O referencial teórico- metodológico é pautado nos estudos feministas decoloniais e em autores que tensionam e
traçam análises que contribuem para entendermos os processos de colonização e suas consequências na construção cultural da América afro-latina. Para levantar dados, foi necessário realizar duas viagens a países que apresentam as Danças de Salão como representação da cultura nacional, o Tango na Argentina e a Salsa em Cuba. Um dos procedimentos metodológicos utilizado foi a entrevista semiestruturada, com o intuito de identificar possíveis aproximações ou distanciamentos entre as questões tratadas na pesquisa e o contexto das pessoas entrevistadas. Ações de fomento e difusão da perspectiva feminista decolonial, realizadas nos ambientes onde as Danças de Salão acontecem, foram indispensáveis
para a realização da investigação. Portanto, esta se caracteriza como pesquisa-ação. Acredita- se que, baseada numa concepção feminista Amefricanizada e Afrocentralizada, seja possível
uma mudança de postura no ensino das Danças de Salão. Para tanto, fez-se necessário cruzar as categorias gênero, raça e classe social, uma vez que é condição para ampliar o prisma e direcionar para afirmar e reconstruir o pensamento crítico, além de estabelecer a história na perspectiva da decolonialidade, seja nos salões de aula ou de baile, dessas danças. Como resultado, a pesquisa não só aponta que existe uma predominância de dança pautada na reprodução da cis-heteronormatividade e padrões eurocêntricos, o que conceituamos na pesquisa como “Cisdanças de Salão”, como também baseada numa concepção feminista decolonial, Amefricanizada e Afrocentralizada, as “Escrevidanças de Salão”, conceito pautado na escrevivências de Conceição Evaristo, emerge ganhando força como possíveis práticas que tensionam essas normatividades. Promovendo horizontes mais inclusivos e diversos para as Danças de Salão.
-
Mostrar Abstract
-
This thesis was developed as part of the Doctoral Program in Dance at the Dance School of the Federal University of Bahia. The research was based on the premise that the historical relationship of the origin of Ballroom Dances with the reproductive influence of a hegemonic, Eurocentric, cis-heteronormative traditional mindset in the teaching of these dances results in the construction of concepts that contribute to the maintenance of socia standards. Considering this aspect, the research aims to analyze some historical, cultural, and social data that highlight the role of Black people in the history of Ballroom Dances. Thus, the goal of the research is to promote a feminist decolonial, Amefricanized, and Afrocentered perspective to offer a different
view on the historical process and teaching of Ballroom Dances. The theoretical- methodological framework is based on decolonial feminist studies and authors who address and
provide analyses that contribute to understanding the processes of colonization and their consequences in the cultural construction of Afro-Latin America. To gather data, it was necessary to make two trips to countries where Ballroom Dances are representative of national culture: Tango in Argentina and Salsa in Cuba. One of the methodological procedures used was the semi-structured interview, aiming to identify possible similarities or differences between the issues addressed in the research and the context of the interviewed individuals. Actions to promote and spread the decolonial feminist perspective, carried out in the environments where Ballroom Dances take place, were essential for the completion of the investigation. Therefore, this research is characterized as action-research. It is believed that, based on an Amefricanized and Afrocentered feminist concept, it is possible to bring about a change in approach to the teaching of Ballroom Dances. To achieve this, it was necessary to intersect the categories of gender, race, and social class, as it is essential to broaden the perspective and aim to affirm and reconstruct critical thinking, as well as to establish history from a decolonial perspective, whether in the classrooms or dance halls of these dances. As a result, the research not only
points out that there is a predominance of dance based on the reproduction of cis- heteronormativity and Eurocentric standards, which we conceptualize in the research as “Cis
Ballroom Dances”, but also, based on a decolonial feminist conception, Amefricanized and Afrocentered, the “Escrevidanças de Salão” (Ballroom Writing Dances), a concept rooted in the writing experiences of Conceição Evaristo, emerges, gaining strength as possible practices that challenge these normativities. This promotes more inclusive and diverse horizons for Ballroom Dances."
|
|
|
2
|
-
Leonardo França Cordeiro
-
Dançando na beira: ficções em dança que materializam existências entre o “como” e o “se”
-
Orientador : RITA FERREIRA DE AQUINO
-
MEMBROS DA BANCA :
-
FERNANDO MARQUES CAMARGO FERRAZ
-
FRANCIS WILKER DE CARVALHO
-
KLEYSON ROSARIO ASSIS
-
MILENA BRITTO DE QUEIROZ
-
RITA FERREIRA DE AQUINO
-
Data: 07/02/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta pesquisa abordou processos de criação em artes, em especial em dança, como tratamentos específicos de mundos que nos sensibilizam às diferenças e diferentes modos de existir. Ao se filiar a autoras e autores da chamada “virada ontológica” na antropologia e filosofia contemporânea - que trabalham não só a existência de múltiplas culturas, mas, sobretudo de múltiplas naturezas – a tese dialoga com as noções de limite, contingência, vizinhança e transformação. Enfrentou-se o problema de que nenhum corpo tem acesso ao mundo como coisa em si, ou seja, como substância última e única, e sim que são estabelecidas relações aproximativas, as quais necessitam de noções auxiliares e mediações criativas para materializar mundos e presenças contingentes. Essa condição corporal aproximativa de toda produção de conhecimento estabelece interlocuções com autoras e autores que fazem diferentes usos da ficção como método ou estabelecem arranjos artísticos em suas pesquisas, como Vinciane Despret, Leda Maria Martins, Tiganá Santana, Donna Haraway, Juan José Saer, Marie Bardet, Michel Bernard, Muniz Sodré, Saidiya Hartman, Hans Vaihinger e Eduardo Viveiros de Castro. A investigação aproximou-se, portanto, dos debates contemporâneos no campo da arte, antropologia e da filosofia, com noções de autobiografia ficcional, teoria ficcionária da sensação, fabulação especulativa, narrativas de antecipação e oralituras. A formulação linguística e filosófica “como se” possibilitou a elaboraçao da noçao de Beira como forma de pautar na dança a discussão de mundos como modos e não como substância. Esta tese desenvolveu a noção de Beira enquanto uma proposta ética-estética-política que promove um vão crítico-criativo nas relações de vizinhança, adjacências e aproximações entre experiências e saberes. Da concepçao de Beira foi derivada a metodologia do “abeiramento ficcional” e o procedimento artístico-pedagógico das “micromitologias coreograficas”, orientadas pela prudência em perceber que o contrário do ficcional não está no falso ou no verdadeiro, mas no univocal. Ou seja, o contrário do ficcional é reduzir o mundo a um modo único que reivindica pra si o acesso ao real e a verdade. Sendo assim, o dançar na beira se dá por fricções com diferentes regimes de sensibilidade, conjugando de modo indissociável dimensões objetivas e subjetivas, em uma concepção de corpo que é experimentada como um portal ficcional de alteridades. As experimentações ficcionais e friccionais que acontecem no decorrer da tese instauram, ao mesmo tempo, uma rede teórica e uma metodologia de criação, evidenciando a escrita como uma prática, dividida em três partes: Segunda margem, Terceira margem e Primeira margem. Em cada uma delas, a argumentação ganha diferentes modulações: uma produção ensaística dividida em oito seções; uma dança em registro audiovisual e um conjunto de 20 micromitologias coreográficas. Estas operações flexionam, em diferentes arranjos compositivos, a noção de Beira como possibilidade de sustentar um pensamento em dança a partir de pressupostos artísticos, em diálogo com outras áreas de conhecimento e com implicações transformadoras para a prática artística da criação, ensino e pesquisa.
-
Mostrar Abstract
-
This research looked at creative processes in the arts, especially dance, as specific treatments of worlds that sensitize us to differences and different ways of existing. By affiliating itself with authors of the so-called “ontological turn” in contemporary anthropology and philosophy - who work not only on the existence of multiple cultures, but above all of multiple natures - the thesis dialogues with the notions of limit, contingency, neighborhood and transformation. It confronted the problem that no body has access to the world as a thing in itself, that is, as an ultimate and unique substance, but rather that approximate relationships are established, which require auxiliary notions and creative mediations to materialize contingent worlds and presences. This approximate bodily condition of all knowledge production establishes interlocutions with authors who make different uses of fiction as a method or establish artistic arrangements in their research, such as Vinciane Despret, Leda Maria Martins, Tiganá Santana, Donna Haraway, Juan José Saer, Marie Bardet, Michel Bernard, Muniz Sodré, Saidiya Hartman, Hans Vaihinger and Eduardo Viveiros de Castro.The research therefore approached contemporary debates in the field of art, anthropology and philosophy, with notions of fictional autobiography, fictional theory of sensation, speculative fabulation, anticipatory narratives and oral readings.The linguistic and philosophical formulation “as if” made it possible to elaborate the notion of Edge as a way of using dance to discuss worlds as modes and not as substance.This thesis developed the notion of Edge as an ethical-aesthetic-political proposal that promotes a critical-creative gap in neighborly relations, adjacencies and approximations between experiences and knowledge. From Edge ́s conception came the methodology of “fictional approach” and the artistic-pedagogical procedure of “choreographic micromythologies”, guided by the prudence of realizing that the opposite of the fictional is not in the false or the true, but in the univocal. In other words, the opposite of the fictional is to reduce the world to a single mode that claims access to the real and the truth.As such, dancing on the edge takes place through frictions with different regimes of sensibility, combining objective and subjective dimensions in an inseparable way, in a conception of the body that is experienced as a fictional portal to otherness.The fictional and frictional experiments that take place throughout the thesis establish both a theoretical network and a creative methodology, showing writing as a practice, divided into three parts: Second margin, Third margin and First margin.In each of them, the argument takes on different modulations: an essay production divided into eight sections; a dance in audiovisual record and a set of 20 choreographic micromythologies. These operations flex, in different compositional arrangements, the notion of Edge as a possibility of sustaining dance thinking based on artistic presuppositions, in dialog with other areas of knowledge and with transformative implications for the artistic practice of creation, teaching and research.
|
|
|
3
|
-
JORGE LUIZ ALENCAR SAMPAIO
-
Ética quando dança: uma biblioteca de com.posições político-po.éticas.
-
Orientador : LUCIA HELENA ALFREDI DE MATOS
-
MEMBROS DA BANCA :
-
DANIELE ÁVILA SMALL
-
ANA CRISTINA NUNES PAIS
-
LUCIA HELENA ALFREDI DE MATOS
-
RITA FERREIRA DE AQUINO
-
THEREZA CRISTINA ROCHA CARDOSO
-
Data: 26/03/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta pesquisa questiona o exercício ético na dança como prática relacional com vínculo poético-político que, ao dinamizar nossos afetos e potências (Costa, 2022; Deleuze, 2002; Pais, 2021; Spinoza, 2020), diz sobre as motivações e consequências dos nossos atos (Tiburi, 2014) e suas possíveis forças inventivas (Teixeira, 2023). Com o objetivo primordial de compreender como decisões compositivas incidem nos domínios da produção do comum, da cena do encontro, projetando espaços-tempos compartilhados na experiência temporária junto a obras e situações coreográficas (Le Roy, 2023), esta investigação aproxima-se da metodologia da Prática como Pesquisa (Fernandes, 2013, 2014) a qual imbrica investigação, criação e realização enquanto processos interdependentes. Essa perspectiva aponta para questões mobilizadoras como: na dança, quais posições éticas tomar em meio a im.posições morais? Como o conceito de ética participa das práticas de nomeação performativa no interior da linguagem, de um campo cultural, da esfera pública? De quais modos o ethos coreográfico de uma obra de dança pode potencializar a imaginação, a conversação entre diferenças e aberturas para o dissenso (Fiadeiro, Eugênio, 2019; Matos, 2014)? Em nome de que estamos compondo coreograficamente? A pesquisa foi realizada entre o Brasil e a Alemanha, em formato de doutorado sanduíche, dialogando com artistas, pessoas espectadoras e obras, tomando a obra/projeto "Biblioteca de Dança" (2017) como elemento generativo e dispositivo
metodológico para uma atitude epistêmica. Tal obra/projeto reúne diversos artistas- volumes que performam como livros vivos a fim de contar e dançar coreografias às quais
assistiram como um jeito de arquivá-las no corpo e na cena, perfazendo uma coleção aberta e em processo contínuo na qual são articuladas noções como historiografia performativa (Castillo, 2020; Fabião, 2012; Machado, 2014; Ramos, 2021; Small, 2019); oralitura (Martins, 2003; 2021); ficção (Chauchat, 2017; Le Guin, 2021; Rancière, 2005); performance telling (Herbordt / Mohren, 2017) e dramaturgia pulsional (Rocha, 2016; Schiavon, 2019). No percurso de pesquisa, foi possível evidenciar como certas experiências
coreográficas - algumas delas parte da “Biblioteca de Dança” - ativam uma condição de ser- estar-agir no mundo como um modo de produzir presença em arranjos do afeto e do desejo
no pensamento que é íntimo do agir prático. Seja nas po.éticas das próprias obras e/ou em acordos recíprocos e circuitos de convivência entre artistas e públicos, a dança pode mover valores corporificados em uma dramaturgia de forças ativas.
-
Mostrar Abstract
-
This research reflects on the ethical exercise in dance as a relational practice with a po.ethical and political bind that, by dynamizing our affections and powers (Costa, 2022; Deleuze, 2002; Pais, 2021; Spinoza, 2020), speaks about the motivations and consequences of our acts (Tiburi, 2014) and their possible inventive forces (Teixeira, 2023). With the primary objective of understanding about how compositional decisions affect the domains of the production of the common, the scene of the encounter, projecting shared spaces-times in the temporary experience that constitutes dance performances and choreographic situations (Le Roy, 2023), this investigation approaches the methodology of Practice as Research (Fernandes, 2013, 2014) imbricates investigation, creation and realization as interdependent processes. This perspective points to mobilizing questions such as: in dance, what ethical positions to take in the midst of moral im.positions? How does the concept of ethics participate in practices of performative naming within language, a cultural field, the public sphere? In what ways can the choreographic ethos of a dance work enhance imagination, conversation between differences and openings for dissent (Fiadeiro, Eugênio, 2019; Matos, 2014)? In the name of what are we choreographically
composing? The research was carried out between Brazil and Germany, in a inter- university exchange doctorate format, dialoguing with artists, spectators and works, taking
the work/project "Dance Library" (2017) as a generative element and methodological device for an epistemic attitude. This work/project brings together several artists-volumes that perform as living books in order to tell and dance choreographies that they watched as a way of archiving them in the body and on the scene, making up an open collection and in a continuous process in which notions are articulated as performative historiography (Castillo, 2020; Fabião, 2012; Machado, 2014; Ramos, 2021; Small, 2019); oralitura (Martins, 2003; 2021); fiction (Chauchat, 2017; Le Guin, 2021; Rancière, 2005); performance telling (Herbordt / Mohren, 2017) and drive-dramaturgy (Rocha, 2016; Schiavon, 2019). During the research, it was possible to highlight how certain choreographic experiences - some of them part of the “Dance Library” - activate a condition of being-being-acting in the world as a way of producing presence in arrangements of affection and desire in thought that is intimate with practical action. Whether in the poetics of the works themselves and/or in reciprocal agreements and coexistence circuits between artists and audiences, dance can move values embodied in a dramaturgy of active forces.
|
|
|
4
|
-
LUIZ AUGUSTO BARBOSA
-
A dança dos antepassados contemporâneos: um reposicionamento de memória negra através de uma leitura decolonial em dança contemporânea
-
Orientador : GILSAMARA MOURA
-
MEMBROS DA BANCA :
-
FRANCIANE SALGADO DE PAULA
-
ANDRE TORRES LEPECKI
-
GILSAMARA MOURA
-
HELENA TANIA KATZ
-
LENIRA PERAL RENGEL
-
Leda Maria Martins
-
Data: 08/05/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta pesquisa de Doutoramento versa sobre narrativas contemporâneas construídas a partir dos encontros de alguns artistas da Dança (tidos “pretes” e “branques” — como marcas somáticas discriminatórias). Temos o compromisso de identificar elementos que são estruturantes da malha racial no Brasil, elementos esses fundantes da nação brasileira, e relacioná-los com danças não apartadas desse contexto. Apresentaremos diálogos, encontros e pequenos livros com as vozes dos artistas propostas e registradas aqui nesta pesquisa. É importante pensar os deslocamentos geográficos internos e externos como micro-diásporas contemporâneas, aos quais foram forçados pelas instituições de ensino de dança enquanto produtoras e mantenedoras do racismo estrutural. Portanto, instituições racistas, na medida em que submetem e subjugam estes corpos, determinando quais ideias sobrevivem e quais ideias devem submergir ou desaparecer, atuando como promotoras do epistemicídio preto em um Estado que exerce a necropolítica dentro de um sistema excludente, cujo modus operandi remonta à memória viva da colonização. A metodologia aqui empregada está pautada na autoetnografia e na pesquisa ação a partir de entrevistas semiestruturadas e residências artísticas, resultando em pequenos livros e hiperlinks. O intuito é jogar luz à diversidade de falas das artistas envolvidas e contribuir com as pesquisas em dança no Brasil. Autores que pavimentam esta pesquisa são Bento (2021), Fanon (2005), Evaristo (2006), Hall (2014), Nascimento (2016), Sodré (2023), entre outros.
-
Mostrar Abstract
-
This PhD research deals with contemporary narratives constructed from the encounters of some dance artists (considered “black” and “white” — as discriminatory somatic marks). We are committed to identifying elements that structure the racial fabric in Brazil, elements that are the foundations of the Brazilian nation, and relating them to dances that are not separated from this context. We will present dialogues, encounters and small books with the voices of the artists proposed and recorded here in this research. It is important to think of internal and external geographical displacements as contemporary micro-diasporas, which have been forced upon us by dance teaching institutions as producers and maintainers of structural racism. Therefore, racist institutions, insofar as they submit, subjugate these bodies, determining which ideas survive and which ideas should submerge or disappear, act as promoters of black epistemicide in a state that exercises necropolitics within an exclusionary system whose modus operandi goes back to the living memory of colonization. The methodology employed here is based on autoethnography and action research based on semi-structured interviews and artistic residencies, resulting in small books and hyperlinks. The aim is to shed light on the diversity of statements made by the artists involved and to contribute to dance research in Brazil. Authors who pave the way for this research are Bento (2021), Fanon (2005), Evaristo (2006), Hall (2014), Nascimento (2016), Sodré (2023), among others.
|
|
|
5
|
-
CAMILA CORREIA SANTOS GONCALVES
-
LINGUAGENS AFETUOSAS NA DANÇA: AÇÕES EMANCIPATÓRIAS NA
FORMAÇÃO DOCENTE
-
Orientador : LENIRA PERAL RENGEL
-
MEMBROS DA BANCA :
-
ELEONORA CAMPOS DA MOTTA SANTOS
-
IZAURA SANTIAGO DA CRUZ
-
LENIRA PERAL RENGEL
-
MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
ROSANA VAN LANGENDONCK AUGUSTO
-
Data: 15/05/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Realizada no Programa de Pós-Graduação em Dança da Universidade Federal da Bahia, vinculada à linha de pesquisa Dança, corpo e cognição, esta tese apresenta a hipótese de que abordagens comunicacionais afetuosas nas relações de aprendizagemensino (Freire, 1996) operam em prol da construção de condições para a emancipação das pessoas estudantes. Aponta a relevância de estabelecer relações entre Dança, afetuosidade e emancipação no ambiente de formação da Licenciatura em Dança da UFBA, intentando que esses pressupostos ecoem nos espaços artísticos e educacionais onde atuam esses profissionais, com enfoque no âmbito da educação básica. Propôs produzir contribuições ao campo da docência em Dança, tencionando moldes enraizados nas estruturas e organizações da formação de professores, em especial as que se relacionam a modos de linguagens, estabelecendo uma reflexão crítica aos contextos educacionais fundamentados em premissas excludentes e colonizadoras. A pesquisa objetivou investigar a relação entre afetuosidade, linguagens e emancipação e, por conseguinte, defender como tese que linguagens afetuosas são ações didáticas agregadoras em prol dos processos de emancipação na formação de professores e professoras de Dança. Pretendeu, ainda, estabelecer um diálogo multirreferencial para entender como as linguagens afetuosas se configuram como abordagens didático-pedagógicas. Aborda linguagens como sistemas que estruturam e possibilitam os processos de comunicação e interação, sendo estas compreendidas ademais da ação verbal, falada e escrita. A razão que motivou esta tese consiste em encontrar estratégias de transformação, permanência e valorização da Dança como área de conhecimento nos ambientes educacionais, colaborando com a capacitação de professores de Dança em formação, bem como com os processos de formação continuada. A metodologia da pesquisa aqui apresentada se configura de abordagem qualitativa e exploratória em sua natureza (Gil, 2019). Consiste na revisão bibliográfica, revisão conceitual, e produção de dados, desenvolvendo uma análise dos discursos e das narrativas (Minayo, 2007) apresentados nos trabalhos de conclusão de estágios e relatórios finais de residência pedagógica, produzidos no curso de licenciatura em Dança da UFBA entre os anos de 2021 e 2024. Os dados foram organizados e categorizados, identificando emergências e apontando estratégias metodológicas de ensino a partir das experiências desse curso de formação. O trabalho defende os ideais de uma Educação libertadora em seu potencial emancipador e transformador das pessoas e da sociedade a partir de Paulo Freire (1967, 2003) e bell hooks (2013, 2020). No campo da cognição, o neurocientista António Damásio (1996, 2018, 2022) aborda as correlações entre afetos, emoções, sentimentos e o desenvolvimento da consciência e cognição humana. A abordagem do tema referente ao dualismo se faz pela pesquisa de Lenira Peral Rengel (2007). Como resultados, a pesquisa busca avançar nas contribuições ao campo da formação docente em Dança, propondo que pessoas docentes atuem na construção de possibilidades para o desenvolvimento de processos emancipatórios às pessoas estudantes, estimulando uma atuação profissional autônoma e de potencial transformador.
-
Mostrar Abstract
-
Carried out in the Graduate Program in Dance at the Federal University of Bahia, linked to the research line Dance, body and cognition, this thesis presents the hypothesis that affectionate communicational approaches in learning-teaching relationships (Freire, 1996) work towards building conditions for the emancipation of students. It points to the importance of establishing relationships between dance, affection and emancipation in the training environment of the Dance Degree program at UFBA, with the intention that these assumptions echo in the artistic and educational spaces where these professionals work, with a focus on basic education. It set out to produce contributions to the field of dance teaching, challenging molds rooted in the structures and organizations of teacher training, especially those related to modes of language, establishing a critical reflection on educational contexts based on exclusionary and colonizing premises. The research aimed to investigate the relationship between affection, languages and emancipation and, consequently, to defend the thesis that affectionate languages are aggregating didactic actions in favor of emancipation processes in the training of dance teachers. It also aimed to establish a multi-referential dialog to understand how affective languages are configured as didactic-pedagogical approaches. It approaches languages as systems that structure and enable the processes of communication and interaction, which are understood to go beyond verbal, spoken and written action. The reason behind this thesis is to find strategies for transforming, maintaining and valuing dance as an area of knowledge in educational environments, collaborating with the training of dance teachers in training, as well as with continuing education processes. The research methodology presented here is qualitative and exploratory in nature (Gil, 2019). It consists of using bibliographic review procedures for conceptual review, and data production, developing an analysis of the discourses and narratives (Minayo, 2007) presented in the internship conclusion works and final pedagogical residency reports, produced in the Dance degree course at UFBA between the years 2021 and 2024. The data was organized and categorized, identifying emergencies and pointing out methodological teaching strategies based on the experiences of this training course. The work defends the ideals of liberating education in its potential to emancipate and transform people and society, based on Paulo Freire (1967, 2003) and bell hooks (2013, 2020). In the field of cognition, neuroscientist António Damásio (1996, 2018, 2022) addresses the correlations between affections, emotions, feelings and the development of human consciousness and cognition. The theme of dualism is approached through the research of Lenira Peral Rengel (2007). As a result, the research seeks to advance contributions to the field of teacher training in Dance, proposing that teachers act in the construction of possibilities for the development of emancipatory processes for students, stimulating an autonomous professional performance with transformative potential.
|
|
|
6
|
-
NATALIA PINTO DA ROCHA RIBEIRO
-
Bordando às cegas: práticas aleijadas de atenção com artistas com deficiência na dança
-
Orientador : LUCIA HELENA ALFREDI DE MATOS
-
MEMBROS DA BANCA :
-
Silvia Susana Wolff
-
ANAHÍ GUEDES DE MELLO
-
CIANE FERNANDES
-
LUCIA HELENA ALFREDI DE MATOS
-
MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
VIRGINIA KASTRUP
-
Data: 03/07/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta tese se insere nos campos da Dança e da Deficiência, trazendo conhecimento, estéticas e referências do pensamento contemporâneo em dança e da improvisação, assim como o entendimento histórico-cultural da deficiência. No entanto, os conhecimentos aqui construídos podem ser atualizados para qualquer linguagem de dança ou da arte, bem como para qualquer ecossistema com pessoas com deficiência. A deficiência é um modo de existência, também def (Teixeira, 2016) e que produz modos peculiares de estar no mundo e de estar juntos. Assim, o trabalho investigativo se debruça sobre práticas da atenção, compreendendo os territórios existenciais defs, o processo de aleijar-se e metodologias, estéticas e poéticas próprias desses corpos. Buscando compreender as singularidades da deficiência como potências existenciais e criativas, propõem-se alguns gestos atencionais (Kastrup, 2007/2012) que são caros a uma prática da atenção aleijante e aleijada. Um deles é o gesto da consideração, que convoca o convívio sem hierarquias, sem prejulgamentos, na permissão de corpos defs comunicarem por si mesmos. A partir da base epistemológica da teoria Crip (McRuer, 2006), e de estudos brasileiros defiças (Gavério, 2015, 2017; Mello, 2016, 2020; Mello et al., 2022; Carmo, 2023), é discutido também o gesto tensional de aleijar-se, como um processo de subjetivação, requerido em uma prática com artistas com deficiência. Para tanto, cria-se um bordado complexo em contínua transformação, que não possui um ponto final, mas sugere possibilidades de conexões, entre os estudos da abordagem enativa da cognição (Varela; Thomson; Rosch, 1991/2016, Depraz; Varela; Vermesch, 2003); os estudos da abordagem ecológica da atenção conjunta (Cittton, 2017; Kastrup, 2004, 2012; Caliman et al., 2020; Depraz, 2006); bem como ressonância corporal de Fuchs (2016) e a atenção conjunta pelo tato de Botero (2018). A partir dessas linhas de diversos matizes, texturas, volumes e origens, entende-se que, para criar uma prática da atenção com artistas com deficiência, podem-se indicar alguns gestos atencionais encontrados a partir das reflexões do campo da deficiência, da Cultura Def, de uma perspectiva micropolítica (Rolnik, 2022, 2023) do saber afeto aranha e da experiência das práticas em dança, do convívio com outros artistas com deficiência e de um processo pessoal de pesquisadora em aleijar-se. A base metodológica para a construção dessa investigação é a cartografia (Passos; Escócia; Kastrup, 2009), porém apresentando novas pistas e novas práticas metodológicas. A prática aleijada de atenção, bem como os gestos atencionais não servem para construção de um modelo, ao contrário, são indicativos para criar uma prática conjuntamente, aberta ao improviso, com sintonia afetiva, copresença, aleijando temporalidades, espacialidades, modos atencionais e organizacionais
-
Mostrar Abstract
-
This thesis is part of the fields of Dance and Disability, bringing knowledge, aesthetics and
references of contemporary thought in dance and improvisation, as well as the historical- cultural understanding of disability. However, the knowledge constructed here can be updated
for any language of dance or art, as well as for any ecosystem with people with disabilities. Disability is a mode of existence, also def (Teixeira, 2016) and that produces peculiar ways of being in the world and being together, thus, the investigative work on this research focuses on practices of attention, understanding the existential territories of disabled people, the process of becoming disabled, and methodologies, aesthetics and poetics specific to these bodies. Seeking to understand the singularities of disability as existential and creative potential, some attentional gestures (Kastrup, 2007/2012) are proposed that are important to a practice of crippling and crippled attention. One of them is the gesture of consideration, which calls for coexistence without hierarchies, without prejudice, and allowing disabled bodies to communicate for themselves. Based on the epistemological basis of Crip theory (McRuer, 2006), and the ‘defiças’ Brazilian studies on disabilities (Gavério, 2015, 2017; Mello, 2016, 2020; Mello et al., 2022; Carmo, 2023), the attentional gesture of crippling oneself is also discussed, as a process of subjectivation, required in any practice direct to artists with disabilities. To this end, a complex embroidery in continuous transformation is created, which does not have an end point, but suggests possibilities of connections, between the studies of the enactive approach to cognition (Varela; Thomson; Rosch, 1991/2016); and of becoming aware (Depraz; Varela; Vermesch, 2003); the studies of the ecological approach to joint attention (Cittton, 2017; Kastrup, 2004, 2012; Caliman et al., 2020; Depraz, 2006); as well as Fuchs's body resonance (2016) and Botero's joint attention through touch (2018). From these lines of different nuances, textures, volumes and origins, it is understood that to create a practice of attention with artists with disabilities, it is possible to indicate some attentional gestures found from reflections in the field of disability, Def Culture, from a micropolitical perspective of the spider-affective knowledge (Rolnik, 2022, 2023), from the experience of dance practices, from living with other artists with disabilities, and from the researcher's personal process of crippling herself. The methodological basis for the construction of this investigation is cartography (Passos; Escócia; Kastrup, 2009), however, here are presented new clues and new methodological practices. The crippled practice of attention, as well as the attentional gestures, do not serve to build a model; on the contrary, they are indicative for creating joint practices, open to improvisation, with affective resonance, co-presence, crippling temporalities, spatialities, attentional and organizational modes.
|
|
|
7
|
-
Giorrdani Gorki Queiroz de Souza
-
IMPROVISAR-SE DANÇANDO: ATENCIONANDO O MOVER, O COMPOR E O CONHECER, CONJUNTAMENTE
-
Orientador : GILSAMARA MOURA
-
MEMBROS DA BANCA :
-
ANA CAROLINA DA ROCHA MUNDIM
-
CIANE FERNANDES
-
DANIELA BEMFICA GUIMARAES
-
GILSAMARA MOURA
-
VIRGINIA KASTRUP
-
Data: 14/07/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
Esta partitura-tese de doutorado tem, como objetivo, investigar o papel dos processos atencionais nas práticas improvisacionais em dança, bem como, articular, uma discussão sobre o processo de aprendizagem do corpo-improvisador. Faz ainda parte do objetivo deste estudo, investigar o papel central que a cognição, a atenção e as habilidades sensório-motoras-afetivas desempenham na disponibilização e organização dos corpos para a experiência da Composição Improvisada em Dança. A Composição Improvisada em Dança, é aqui entendida como uma modalidade dentro do campo das danças contemporâneas, que vem se expandindo consideravelmente nas últimas três décadas e que merece um olhar mais aprofundado acerca de seus processos de aprendizagem. Entende-se o improvisar como, a prática de colocar o foco da
atenção no movimento e ambiente específicos e acionar as habilidades sensório-motoras- afetivas adquiridas para produção de sentido sobre si, no mundo, por meio da composição
compartilhada e criação de ecossistemas atencionais. Utilizando a cartografia (Deleuze; Guattari, 1995; Rolnik, 2011, Passos, Kastrup, Escóssia, 2009) como metodologia de investigação, esta pesquisa-partitura articula as pistas encontradas para apresentar uma reflexão sobre em que medida alguns entendimentos, presentes em sua fundamentação teórica e na experiência artística de corpos-improvisadores, podem contribuir na elaboração de princípios metodológicos que possam sedimentar práticas de disponibilização do corpo para prática da improvisação. Bem como, identificar as contribuições metodológicas surgidas a partir dos atravessamentos teórico-práticos cartografados para apresentá-los como possibilidades de dispositivos pedagógicos e criativos que possam fundamentar o processo de formação do improvisador em dança. Tendo como aporte teórico para nossas reflexões a abordagem enativa da cognição corpórea (Varela, Thompson & Rosch, 1991; Gallagher, 2017; Hutto & Myin, 2013; os estudos da atenção (Kastrup, 1999, 2004; Vasconcelos, 2009; Sade & Kastrup, 2011; Romero, 2018; Wu, 2014; Ganeri, 2017; Waltz, 2017; as metodologias de primeira pessoa por (Depraz, Varela e Vermersch, 2003. Para tratar dos processos artísticos e pedagógicos que têm as práticas improvisacionais como foco, a pesquisa se utiliza de (Buckwalter, 2010); Midgelow, 2019; De Spain, 2014; Mundim, 2017; e Wait, 2023. Esta pesquisa, apresenta ainda, a articulação dos conhecimentos produzidos em práticas artísticas e teóricas com objetivo de apontar para a importância de saberes resultantes destas práticas para pesquisas acadêmicas no campo da dança. Deste modo, esta pesquisa propõe a elaboração de princípios metodológicos para o processo de formação do artista improvisador a partir de três gestos atencionais: atenção aos aspectos sensório-motores-afetivos do corpo; atenção à relação do corpo com o ambiente e a atenção ao ato de compor.
-
Mostrar Abstract
-
This doctoral thesis-score aims to investigate the role of attentional processes in improvisational
dance practices, as well as to articulate a discussion on the learning process of the improvising- body. It is also part of the objective of this study to investigate the central role that cognition,
attention and sensorimotor-affective skills play in making bodies available and organizing themselves for the experience of Improvised Dance Composition. Improvised Dance Composition is understood here as a modality within the field of contemporary dances, which has been expanding considerably in the last three decades and which deserves a more in-depth look at its learning processes. Improvisation is understood as the practice of focusing attention on specific movements and environment and activating the acquired sensorimotor-affective skills to produce meaning about oneself, in the world, through shared composition and the creation of attentional ecosystems. Using cartography (Deleuze; Guattari, 1995; Rolnik, 2011, Passos, Kastrup, Escóssia, 2009) as a research methodology, this research-score articulates the clues found to present a reflection on how some understandings present in its theoretical foundation and in the artistic experience of improvising bodies can contribute to the elaboration of methodological principles that can contribute to practices of making the body available for the doing of improvisation. As well as identifying the methodological contributions arising from the mapped theoretical-practical intersections to present them as possibilities of pedagogical and creative tools that can support the process of training the improviser in dance. Having as theoretical support for our reflections the enactive approach to embodied cognition (Varela, Thompson & Rosch, 1991; Gallagher, 2017; Hutto & Myin, 2013); attention studies (Citton, 2017; Kastrup, 1999, 2004; Vasconcelos, 2009; Sade & Kastrup, 2011; Romero, 2018; Wu, 2014; Ganeri, 2017; Waltz, 2017); first-person methodologies by (Depraz, Varela and Vermersch, 2003. To address the artistic and pedagogical processes that have improvisational practices as a focus, the research uses (Buckwalter, 2010); Midgelow, 2019; De Spain, 2014; Mundim, 2017; and Wait, 2023. This research also presents the articulation of knowledge produced in artistic and theoretical practices with the aim of pointing to the importance of knowledge resulting from these practices for academic research in the field of dance. Thus, this research proposes the development of methodological principles for the process of training the improvising artist based on three attentional gestures: attention to the sensory-motor-affective aspects of the body; attention to the relationship of the body with the environment and attention to the act of composing.
|
|
|
8
|
-
Giltanei Branco de Amorim Paes
-
Performatividades decoloniais em dança: rotas de fuga às disputas
identitárias em contextos neoliberais
-
Orientador : ADRIANA BITTENCOURT MACHADO
-
MEMBROS DA BANCA :
-
ADRIANA BITTENCOURT MACHADO
-
GILSAMARA MOURA
-
JUSSARA SOBREIRA SETENTA
-
Leonardo França Cordeiro
-
MARCIA VIRGINIA MIGNAC DA SILVA
-
Data: 09/10/2025
-
-
Mostrar Resumo
-
A presente tese investiga as disputas identitárias na Dança, quando consideradas nos contextos neoliberais. Nesta perspectiva, evidencia como o colonialismo forjou as noções de raça, gênero e classe que, na contemporaneidade, têm sido atualizadas pelo neoliberalismo e utilizadas como dispositivos de poder coloniais. O trabalho justifica-se pela urgência de compreender como as identidades, quando abordadas sob o viés essencialista e originário, tendem a ser cooptadas sob o pretexto da inclusão e reduzidas a lógicas identitaristas que fragilizam as lutas políticas em favor do mercado. Como hipótese, a pesquisa defende a existência de performatividades específicas, aqui chamadas performatividades decoloniais, que se apresentam como rotas de fuga ao identitarismo e aos dispositivos de cooptação neoliberais e coloniais. A metodologia empregada é de caráter teórico-crítico, ancorada nos estudos culturais, na filosofia, na sociologia e em epistemologias decoloniais, articulando reflexões históricas, análises discursivas e observações sobre as elaborações da Dança em contextos institucionais, digitais e artísticos. Ao discutir a representação identitária, a pesquisa demonstra que esta não reflete a realidade, mas produz significados que posicionam sujeitos funcionando como campo estratégico de disputas em que a Dança participa ativamente. Entretanto, em épocas de hipervisibilidade, marcada pela ascensão e popularização das novas mídias de comunicação digitais, a representação identitária é atravessada por lógicas de exposição contínua, transformando a busca por reconhecimento em um engajamento individualista, empreendedor e concorrencial. Nesse cenário, as conquistas simbólicas se veem tensionadas por uma lógica que frequentemente substitui a efetividade política por métricas de consumo e visibilidade. Por fim, a pesquisa apresenta as performatividades decoloniais como alternativa às disputas identitárias e aos processos de cooptação estatal e neoliberal, concebendo-as como práticas corporais e discursivas que afirmam a condição de inacabamento das identidades como potência política. Ao visibilizarem modos de existência abjetas, tais performatividades produzem fissuras no tecido social e contribuem para o reconhecimento e legitimação de outras concepções de identidade, bem como desestabilizam as disputas que estas produzem. A conclusão sustenta que, embora o neoliberalismo possua forte capacidade de cooptar as existências, a performatividade decolonial oferece rotas de fuga capazes de desestabilizar tanto o neoliberalismo, quanto a colonialidade na Dança.
-
Mostrar Abstract
-
This doctoral tesis investigates identity disputes in Dance when considered within neoliberal contexts. It highlights how colonialism forged the notions of race, gender, and class, which in contemporary times have been updated by neoliberalism and used as colonial devices of power. The study is justified by the urgency of understanding how identities, when approached from an essentialist and origin-based perspective, tend to be co-opted under the pretext of inclusion and reduced to identitarian logics that weaken political struggles in favor of the market. As a hypothesis, the research argues for the existence of specific performativities, here referred to as decolonial performativities, which emerge as escape routes from identitarianism and neoliberal co-optation. The methodology is theoretical and critical, grounded in cultural studies, philosophy, sociology, and decolonial epistemologies, articulating historical reflections, discursive analyses, and observations on Dance practices in institutional, digital, and artistic contexts. By discussing identity representation, the study demonstrates that representation does not mirror reality but produces meanings that position subjects, functioning as a strategic field of disputes in which Dance actively participates. However, in times of hypervisibility, marked by the rise and popularization of new digital media, identity representation is traversed by logics of continuous exposure, transforming the quest for recognition into an individualistic, entrepreneurial, and competitive engagement. In this scenario, symbolic achievements are strained by a logic that often replaces political effectiveness with metrics of consumption and visibility. Finally, the research presents decolonial performativities as an alternative to identitarian disputes and processes of state and neoliberal co-optation, conceiving them as bodily and discursive practices that affirm the unfinished condition of identities as political potency. By rendering abject modes of existence visible, such performativities open fissures in the social fabric and contribute to the recognition and legitimation of other conceptions of identity, while destabilizing the disputes they generate. The conclusion argues that although neoliberalism has a strong capacity to co-opt existences, decolonial performativity offers escape routes capable of destabilizing both neoliberalism and coloniality in Dance.
|
|